نهروان را پس فرو نشست آتش فتنه و آن حضرت شروع كرد با ايشان آهسته آهسته در مخالفت حكم شرعى بعد از مخالفت در حكم شرعى ديگر كه پيش از زمان آن حضرت عمل به آن مىكردند و آن باطل بود .
اگر آن حضرت عليه السّلام متمكن مىشد به حدى كه استطاعت مىداشت با آن حد بر اينكه اظهار فرمايد جميع احكام شرع را بىآنكه متضمن فساد عام باشد ، هر آينه اظهار مىفرمود احكامى را كه منقول است از ذريّه آن حضرت عليه السّلام آن چنان احكامى كه ذريّهء آن حضرت عليهم السّلام فرا گرفتهاند از آن حضرت و آن حضرت از رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله فرا گرفته است .
پس اين احكام چيزى چند است كه آن حضرت متمكّن نشد از اجراى آن با آنچه حكم كرد به آن بر خلاف احكام خلفاى سابق و ابراهيم ذكر كرده آنها را چنان كه گذشت . و به درستى كه آنچه ذكر كرده آن حضرت از احكام مخالف احكام ايشان و آنچه متمكن نشد از ذكر آن ، مخالف دين پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله نيست بلكه در حقيقت آنها حكم دين پيغمبر است چنان كه شهادت مىدهد بر آن برهان واضح .
و اما سخن ابراهيم نظّام كه گفت امت نزاع نكردند با امير المؤمنين از رهگذر مخالفت آن حضرت با ايشان در فتوى .
پس به درستى كه چنين است گفته است به واسطه آنكه آن حضرت عليه السّلام افتتاح نكرد خلافت خود را به اينكه مخالفت كند با ايشان در فتوى بلكه گفت به قاضيان كه حكم كنيد چنان كه حكم مىكرديد كه اگر آن حضرت در ابتداى خلافت شروع مىكرد در اجراى احكام خود و ابطال احكام ايشان هر آينه نزاع و مخالفت قوم با آن حضرت بيشتر مىبود از نزاع اهل بصره و اهل صفّين و اهل نهروان ؛ زيرا اجراى احكام خود از آن حضرت گمراه وانمودن امامان قوم بود و نسبت دادن فسق به آن امامان و نسبت خطاء به اكثر صحابه به واسطه اقتداء كردن به آن امامان و صواب شمردن احكام ايشان .
به تحقيق ابراهيم نقل كرده است از آن حضرت عليه السّلام اين سخن را كه گفت به
الفصول المختارة ( دفاع از تشيع ) ( فارسى ) — صفحة 408
مساهمون: الشيخ المفيد
ص٤٠٨