اين است كه فضيلت ايمان آن حضرت را باطل كنند و بگويند ايمان او بر سبيل تلقين و تعليم به اطفال واقع شده نه بطريق معرفت و يقين و بطلان قول ايشان به سبب اين است كه اگر سن آن حضرت وقت دعوت رسول صلّى اللَّه عليه و آله به آن قدر كه در باره او گفتهاند بود با رسول صلّى اللَّه عليه و آله اشتباه نمىشد تا اينكه قوم كفّار توهّم كنند كه او رسول اللَّه است و تا وقت سحر او را نگهبانى كنند ، از براى آنكه تركيب طفل به مرد بزرگ مشتبه نمىشود .
پس چون در اين مقام بر قريش امر مشتبه شد حتى اينكه موقع پناهنده شدن رسول صلّى اللَّه عليه و آله به كوه اول دعوت اسلام و ابتداء آن بود معلوم شد وقتى امير المؤمنين عليه السّلام اجابت رسول صلّى اللَّه عليه و آله كرده بالغ و كامل و به صورت مردان و مثل ايشان بوده است .
اگر چه دلائل بر صحت ايمان آن حضرت و فضيلت وى و اينكه ايمان او واقع نشد مگر از روى معرفت و يقين محتاج نيست به ذكر اين كلام بلكه ما اين را بر سبيل استظهار « 1 » آورديم ؛ دوم ، اينكه خداى تعالى در محكم كتاب خويش قصهء اسماعيل عليه السّلام و بندگى وى را با اينكه صبر كرد پدرش ابراهيم عليه السّلام او را ذبح كند براى ما نقل كرده است باز به سبب اين وى را مدح و تعظيم نموده و فرموده است :
إِنَّ هذا لَهُوَ الْبَلاءُ الْمُبِينُ
« 2 » ؛ يعنى به درستى كه آنچه اسماعيل بر آن صبر كرد بلاى عظيم بود .
( 30 ) و رسول اللَّه در افتخار به آباء خويش فرموده كه من « پسر دو ذبيحم » ، « 3 » يعنى اسماعيل عليه السّلام كه از اجداد آن حضرت بود و عبد اللَّه پدر حضرت . و در ذبح عبد اللَّه ،
هامش
( 1 ) استظهار پشت گرمى
( 2 ) سوره صافّات ، آيه 106 .
( 3 ) « أنا ابن الذبيحين » : « تفسير كشّاف » 4 / 56 ، « تفسير ابن كثير » 4 / 20 ، « مستدرك الصحيحين » 2 / 559 .