و انسان را مجبور نمايد كه آن را از قيد عمل ازاد نمايد و به همين واسطه بيدارى يا خواب شب و روز متوالى غالبا وضع سلامتى ما را تغيير دهد وضع دماغ هم بعينها به همين طرز مىباشد و پس از چند ساعت جد و جهد و رياضت راحت كمى را طلب مىنمايد و ضرورت مشغوليات و تعدّد اشتغالات از اينجا لازم كرديد چهبسا بعد از اعمال مستصعبه روح كه كمال سنكينى را پيدا كرده تحرير سريع يك رقعه و قراءت نافع يك صفحه و اقلّ از اينها كردش يك مرتبه در اطاق يا ايستادن لحظهء در درب اطاق براى تبريد دماغ و استراحت الياف بسيار متمدّده كافى مىباشد و بدين واسطه مىتواند مجدّدا عمل خويش را در پيش كيرد و به همين جهت است كه صنايع مطبوعه مانند نقّاشى و غيره را در ضمن رياضات دماغى قرار مىدهند و عمل مستصعب دماغ را در چند دقيقه بوساطت اشتغال بطرّاحى و نقّاشى و خطّاطى و امثال اينها منقطع مىنمايند و خلاصه عمل دماغ را به احتياط به كار بردن و بهتر معمول داشتن ان از تمام صنايع مشكلتر مىباشد اصول كلّى منظور ما اينجا باخر رسيد و تكميل انها را از حيثيت كار و اختصاص مزاج و مصلحت و ميل اشخاص در عهده خودشان قرار داديم و در اينجا چون مجال تفصيل حرف مختلفه شعوريّه نباشد با آنكه فائدهء هم بر ان مترتّب نيست چه دستور همهء انها يكى است لهذا جز از حرفهء خود كه مدرّسى است و بطور ايجاز حفظ صحّت صوت را مذكور مىدارد از ما بقى شرحى نخواهيم داد
حفظ صحت ( فارسى ) — صفحة 121
مساهمون: ميرزا علي خان ناصر الحكماء
ص١٢١