نوم آخر روز مسمىست بفيلوله و آن باعث افات كثيرست اول بقافست و ثانى به عين مهمله و ثالث بفا و رابعه بحاء مهمله و خامس به عين معجمه اما بيدارى مفرط و بشب ناخفتن به تكلف خشك مىكند بدن را و فانى مىسازد رطوبات را و فاسد مىسازد مزاج دماغ را و اگر افراط كنند در بيدارى بانجام پيدا مىكند جنون را بواسطهء احداث يبوست در دماغ و احتراق در اخلاط و بايد دانست كه نوم معتدل اگرچه بجميع افراد انسانى نفع دارد ليكن مشايخ را نافعترست بهر آنكه حفظ رطوبت غريزى ايشان مىنمايد بايد دانست كه نوم در شمس ثقيل مىسازد دماغ را بواسطه كثرت بخارات كه متصاعد مىكند تيزى آفتاب آن را بسوى دماغ لهذا صداع مىآرد امّا نوم در قمر حركت مىدهد خون را و واجب مىكند رعاف را بيشتر و مىجنباند شهوت باه را و اين از خواص نور اوست لهذا جميع رطوبات متحرك مىگردند در ايّام تزايد نور قمر و فواكه رطبه چون حناء و قثاء و بطبخ درين ايّام مضاعف ديگر ايام مىبالند و در فواكه ازدياد رطوبت واقع مىشود حتى كه انار منشق مىگردد بنا بر غلبه رطوبت باطنيه و عانه امكان اتساع قشر او و خون در تن انسان بلكه جميع حيوانات مىافزايد و ازينجاست كه درين ايام از اخراج خون منع كردهاند و همچنين آب چاهها و نهرها افزون مىگردد امّا نوم در آفتاب بطريقى كه بعضى اعضا در آفتاب باشد و بعضى در سايه با آنكه در شرع منع كردهاند در طب نيز منهىست بعدم تشابه حال البدن النايم و بايد كه محل خواب حسب مزاج هر شخص باشد در حرارت و برودت و خوش هوا باشد و خفتن بر تخته سخت زيان دارد و باشد كه تمدد و تشنج و فالج آرد خاصه كه نوم بر زمين سرد واقع شود امّا خواب بر فرش نرم مسمن بدنست و خواب بر اوراق گل مضعف باه است به شرط ملاقات پشت تا زمان طويل به آن و معلوم باد كه عرق در خواب نسبت به بيدارى بيشتر مىآيد بنا بر استيلاى طبيعت بر ماده چه اجتماع قوى و حرارت در باطن چون موجب انضاج و دفعست عرق مذكور لا محاله از چيرگى طبيعت باشد و هر كه در نوم عرق بسيار كند دليل آن بود كه بدن او مملوست از غذاى قريب العهد
علم الأبدان ( فارسى ) — صفحة 127
مساهمون: واجد على خان
ص١٢٧