تهوع و قى و ازاله خمار بقى و اسهال توان كرد و بهر قى شكنجبين در طبيخ شبت انداخته دهند و مكرر قى كنند تا معده پاك شود و بهر اسهال هرچه جامع بود در تنقيه صفرا و بلغم بايد داد مع رعايت مزاج مثلا محرورى مزاج را آب انارين با قليلى از سقمونيان دهند و مبرودى مزاج را ايارج فيقرا بسقمونيا تقويت داده خورانند و اگر دواى قى و اسهال سود ندهد و فضله را از معده برنيارد بلكه مزيد تهوع و قى گردد بايد كه قدرى طعام ملائم خورانند و چون ساعتى بگذرد و قى فرمايند تا فضله شراب بطعام مختلط شده برآيد و بعده معده را قوت دهند با شربه مقويه كه مطفى حرارت و قاطع بخاراتاند چون شربت انار و سيب و بهى و غوره و امثال آن و بايد كه اين شربتها به آب سرد آميخته به كار برند تا سريع النفع باشد و تدارك ضداع به پا شويه و دلك قدمين و تقويت سر به تمريخ ادهان مناسبه بايد كرد
بيان رياضت
اما رياضت نزد اطبّا حركت ارادىست كه مضطر كند انسان را بسوى تنفس عظيم و رياضت دفع مىكند امراض مادى را و مىفروزد حرارت غريزى را و سخت مىكند مفاصل را و تحليل مىنمايد فضلهها را و فراخ مىسازد مسام را بالجمله منافع رياضت كه مذكور شده حصول آن مشروط بدانست كه ديگر تدابير نيز بتمامه موافق و با صواب باشند و الا ظاهرست كه چون از يك جهت اصلاح كرده شود و از جهت ديگر افساد منفعت آن ظاهر نمىشود و رياضت بر دو گونه است يكى آنكه همه تن برياضت شريك باشد و نفع رياضت به تمام تن رسد و دوم آنكه خاص باشد و نفع آن بعضو خاص عائد شود و رياضت عام كه نفع آن بسائر بدن يكسان باشد مصارعت اعنى كشتى گرفتنست و عدد اعنى دويدن و الركض اعنى اسپ دوانيدن و المشى بالرفق اعنى پياده پا رفتن بآهستگى چه در اينچنين مشى اثر حركت در تمام بدن يكسان مىماند بىآنكه در بعضى اعضا اثر تحليل زياده كند بخلاف مشى سريع كه اين پاك مىكند هر دو سرين و هر دو ران و هر دو ساق و هر دو قدم را اگرچه اثر مشى مذكور به تمام بدن نيز مىرسد امّا اثر كلى آن درين اعضاى مذكورست و رياضت كه نفع آن عام به تمام بدن باشد آن را رياضت عامه و رياضت كلّى نيز نامند اما رياضت مخصوصه كه آن را