ثقل موضع جگر عيان باشد پنجم آنكه از سوء مزاج حار همگى بدن واقع شود و علامتش حرارت ملمس و قبض طبيعت و يبوست براز و خارش بدن و ظهور بثور بر تن و قى صفراوى و صفرت بول و براز و فرط عطش و لاغرى اندام و اندكاندك پديد آمدن يرقان و در بعضى احيان بودن تپ و در حين شدت حرارت ماده سيلان رنگ بدن از زردى بسياهى مىباشد ششم آنكه از انسداد مسام بنا بر رسيدن گرد و غبار و هواى سرد يا گرم بر بدن پديد آيد و اين نوع هنگام هبوب شمال و اكثر در ايام سرما افتد و علامتش تقدم سبب است هفتم آنكه از استحالهء خون بصفرا بسبب شدت حرارت هوا عارض شود و علامتش قى مرارى و تشنگى و ضعف شهوت طعام و درد معده و اكثر بودن يرقان با غب دائمه يا محرقه بود و اين نوع بيشتر كودكان و زنان را افتد هشتم آنكه از ورم جگر بواسطهء انضغاط مجارى كه از ان صفرا بسوى مراره نافذ مىشد بمنصهء ظهور رسد و علامتش علامت ورم الكبد باشد نهم آنكه از سدهء كبد تكوين يابد و علامتش سپيدى بول و براز و ديگر آثار سدهء كبد هويدا بود دهم آنكه حرارت غريبهء سميه كه از لسع حيوان زهردار يا خوردن دواى قتال در بدن انتشار پذيرد محدث يرقان گردد و علامتش آنست كه از لسع حيوان زهردار عروض يرقان دفعة و از تناول دواى قتال وقوع آن با التهاب و حمرت روى و بدبوئى دهان مىباشد و تشنگى و كرب و مغص و تقطيع اعضاى باطنه هويدا بود يازدهم آنكه سوء مزاج مضعف مراره متكون يرقان شود و اين نوع بىمشاركت ضعف جگر كمتر افتد و علامتش غثيان و قى صفراوى و عدم ثقل و آثار ضعف جگر ظاهر باشد دوازدهم آنكه از سدهء آن مجرى كه ميان جگر و مراره است بوقوع آيد و علامتش قى مرارى و تلخى دهان و اندك گرانى در جگر و براز بتدريج سفيد شدن آشكار بود سيزدهم آنكه از سدهء آن مجرى كه ما بين مراره و امعاست بروز يابد و علامتش آنست كه براز دفعة سفيد گردد و بعسر برون آيد و قى نباشد و گاه بود كه قولنج آرد چهاردهم آنكه روئيدن گوشت زائد بر يكى از دو مجراى مذكورهء بالا باعث حدوث يرقان شود و علامت وى عدم مفيد آمدن دواست پانزدهم آنكه قولنج بلغمى بنا بر چسپيدن بلغم بر مجرائى كه محل انصباب صفراست مولد يرقان گردد و علامتش تقدم سبب باشد و يرقان اسود كه آن را يرقان سندى نيز گويند هم چند قسمست نخستين آنكه از وقوع سده در ان مجرى كه ما بين جگر و سپرز است حادث گردد دوم آنكه از حدوث سده در ان مجرى كه ميان سپرز و فم معده است متكون شود و علامت اين هر دو نوع آنست كه يرقان بتدريج پديد آيد و در جانب راست يا چپ ثقل و تمدد محسوس شود و فرق ميان هر دو نوع آنست كه در قسم اول اشتها بتدريج ساقط مىشود و ثقل بجانب راست بود و در قسم ثانى شهوت طعام دفعة ساقط مىگردد و ثقل
خزائن الملوك ( فارسى ) — صفحة 108
مساهمون: شمس الدين احمد
ص١٠٨