بايد دانست كه ارسال علق در بسيار جاها آسان باشد كه تنقيهء نفس آنها به محجمه ممكن نباشد چون زير زنخدان و پس اذنين و نحو آن و ايضا در نسوان و صبيان و ضعفا و اهل دول نازكمزاج كه تحمل الم شرط نمىدارند ارسال علق نيكو چيزى ست و ماهرين گفتهاند كه جذب خون از ان از غور عضو افزونتر از جذب حجامتست و نزد بعض مجربين جذب خون بجز خون فاسد نمىكند و در امراض مزمنهء جلديه چون سعفه و قوبا و امثال آن ارسال علق كثير الاثر و المنفعةست و شرائطى كه در حجامت مشروطست همچو عدم وقوع آن در اول و آخر ماه و اختيار وقوع آن در سابوع ثالث شهر و تعين ساعات روز و مراعات اختيار و غير آن در ارسال علق نيز مرعىست اما اهل تجربه وقت حاجت شديد اطفال چهلروزه را بارسال دو سه علق اجازت دادهاند چنانچه در هند معمولست كه طفل صغير را كه از چله گذشته باشد و مرض سرخ باده او را پديد آيد بر سر مقعد ارسال علق مىكنند و همچنين مجربين بر پختگى ناف طفل دو سه ماه بباعث عدم انتفاع باستعمال اطليه و ذرورات بارسال دو سه علق نواحى ناف اجازت دادهاند و اطبا در ارسال علق دو قاعده نهادهاند يكى در اختيار از انواع زلوك بدانند كه از اقسام زلوك آنچه بزرگسر باشد و لون آن كحلى اسود بود يا اخضر و آنكه ذات الزغب بود و آنكه شبيه بمار و ماهى بود و آنكه بر وى خطوط لازوردى باشد استعمال را نمىشايد كه در همهء اينها سميتست و ارسال اينها موجب اورام و غشى و نزف الدم و حمى و قروح رديه مىگردد و براى ارسال مختار و بهتر آنست كه از مياه طحلبيه و ماء الضفادع بگيرند و ماى اللون بود و بالايش سبزى زند و دو خط زرنيخيه ممتد باشد كه اين بىمضرتست و آنچه برنگ اشقر مستدير الجنوب با كبدى اللون باشد يا مشابه ذنب الفار يا صغير الراس باشد بىآفتست و ايضا آنچه شكم او سرخ بود بهتر ازوست كه پشت او سبز باشد خاصه اگر ماواى آن مياه جاريه بود دوم در طريق استعمال و سقوط آن بايد كه بابران زلوك را قبل از استعمال گرفته واژگون دارند كه هرچه در جوف آنها باشد مندفع گردد و بعده قدرى از خون بره يا بزغاله و غير آن نزد آنها ريزند كه اغتذا بدان كند پس هرگاه ارسال علق مطلوب شود از انها لزوجات و قذورات پاك كرده جهت ارسال مستعد و مهيا نمايند و وقت ارسال آنها را در آب شيرين محمولهء ظرف كلان بيندازند و برخى در آب گرديدن دهند و هركدام كه ازينها سريع الحركت باشد برگزينند و پاك ساخته موضع ارسال را به آب نمك يا شراب تيز بشويند و بمالند تا كه سرخ شود پس در پارچهء سفيد نيك تر كرده گذاشته تعليق نمايند و اگر علق به زودى متعلق نشود در محل مقصود قدرى گل سرشوى يا خون بمالند كه بدين سبب بنشاط تمام متعلق مىشود و آنجا كه بر ورم تعليق نمايند شستن به آب نمك يا خمر كافى باشد ماليدن واجب نيست و هرگاه علقها از خون ممتلى شوند و اسقاط مطلوب گردد قدرى از نمك يا خاكستر
خزائن الملوك ( فارسى ) — صفحة 330
مساهمون: شمس الدين احمد
ص٣٣٠