و سكون فا و راى مهمله در آخر به فارسى شنگرف و بهندى هينگلو نامند معدنى و مصنوعى مىباشد و بهترين آن قلمهاى دراز بسيار سرخ تيره است كه بوى كبريت از ان نيايد و آن را بهندى هنس پاك خوانند مزاج وى گرم و خشك ست در دوم و بعضى خشك در سوم گفته و قابض و جاذب و رادعست و خواصها دارد
زنجار
معرب زنگارست و انواع مىباشد معدنى و غير معدنى و بهترين آن معدنىست و طبيعت آن گرم و خشكست در چهارم و اكال و در مراهم مستعملست
زنبق
بفتح اول و سكون نون و موحده و قاف به فارسى سوسن آزاد گويند گلىست بستانى سفيد كه اندرون وى چند شاخك زرد مىباشد معروفست و مزاج آن گرمست در دوم و خشك در اول و ملطف و ملين و مقوى اعصاب و اعضا و مدر بولست
زنجبيل
بفتح اول و سكون نون و جيم مفتوح و موحدهء مكسور بهندى سونته و سندهى نامند بيخ نباتىست معروف و مزاج آن گرمست در سوم و خشك در دوم و بعضى خشك در اول گفته و مقوى هاضمه و معده و كبد و مفتح سدهء جگر و محلل رياح غليظهء معده و امعا و مقطع بلاغم و ملين طبع و مبيهىست و خواصها دارد و مقدار شربت آن دو درم
زوفاى يابس
گياهىست برگ آن شبيه بصعتر و مرزنجوش و با عطريت و گويند كه برگ آن مانند برگ حناست مزاج وى گرمست در دوم و خشك در آخر آن و ملطف و مسهل بلغم و مخرج رياح غليظه و كرم معده است و خواصها دارد و مقدار شربت آن دو درم
زهرمهره
به عربى حجر السم و به فارسى پادزهر كانى نامند و بهترين وى خطائى سبز مىباشد پس زرد مائل بسبزى مزاج آن بعضى گرم مىدانند و بعضى سرد و بعضى معتدل مقوى همه قوى و ارواح و دافع سمومست و مقدار شربت آن از يك قيراط تا دو دانگ
زيت
بفتح اول روغن تخم زيتونست و زيت كهنه را زيت العتيق خوانند و آنچه از زيتون نارسيده روغن گيرند او را زيت الانفاق نامند و ثفل روغن زيتون را عكر الزيت گويند و مزاج روغن تازهء زيت گرمست در دوم و يا يبوست و قبض و مقدار شربت آن تا هفت مثقال و زيت العتيق محلل و ملين طبع و زيت الاتفاق معتدل و قابض و مفتت حصات و مدر بول مىباشد
زيبق
بكسر اول و ياى معروف و فتح باى موحده معرب جيوه به فارسى سيماب و بهندى پارا خوانند از جملهء فلزات معدنيه است شبيه بنقرهء گداخته و متحرك مزاج آن سردست در دوم و تر در سوم و بعضى گرم و تر دانستهاند و در ادويهء هنديهء آتشك و غيره و صناعت به كار مىآيد
السين المهمله - ساذج
بفتح ذال معجمه و جيم عربى ساكن بهندى تيزپات و تپرج گويند برگ شجر كوهىست خوشبو و اندك تندطعم مزاج آن گرمست در سوم و خشك در دوم و مفتح و محلل رياح امعا و مصلح حال معده و مقوى احشا و اعضا و مدر بول و حيضست و خواصها دارد