و سبز را قلقند خوانند و زرد را بهندى كسيس گويند و جميع اقسام آن گرم و خشكست در اول سوم و قابض و جالى
زبد البحر
بفتح اول و باى موحده ساكن و دال مهملهء مضموم به فارسى كف دريا و بهندى سمندر جهاك و سمندر پهين نامند و بهترين آن سفيد و سبك ظاهرش املس و باطنش خشن و تندطعم مىباشد مزاج آن گرم و خشكست در سوم و مقدار شربت آن از يك دانگ تا دو دانگ
زبيب
بفتح اول و كسر موحده به فارسى مويز و بهندى منقى خوانند ميوهايست معروف و مزاج آن گرمست در آخر اول و تر در اول آن و منضج و محلل و جالى و محرك باه مبرودين و مقوى جگرست و مقدار شربت آن تا سى درم و زبيب العجم كشمش داكهه را گويند
زبل
بالكسر سرگين اسپ و غيره را نامند و مجموع آن گرم و محلل و مجففاند
زباد
بفتح اول نوعىست از خوشبو كه اهل هنود آن را ميد خوانند و آن سياه مائل بسرخى و سيال مىباشد و گويند كه از حيوانى حاصل شود كه او را به فارسى گربه زباد خوانند و مزاج آن گرمست در سوم و معتدل در يبوست و مفرح و مقوى دل و مقوى حواسست و جهت تسهيل ولادت نيم درم او را با قدرى زعفران و مرق گوشت مرغ فربه مجرب دانستهاند و خواصهاى ديگر دارد
زجاج
بضم اول و در آخر جيم به فارسى آبگينه و بهندى كانچ خوانند و گويند دو نوع مىباشد معدنى و مصنوعى مزاج آن گرمست در اول و خشك در دوم و محرق آن جالى و محلل و مجففست
زرشك
بكسرتين و سكون شين معجمه و كاف عربى به عربى انبرباريس و امبرباريس نامند ثمرىست كوچك به قدر نخود سياهرنگ مائل بسرخى ترشمزه و مزاج آن سرد و خشكست و قاطع صفرا و مسكن تشنگى و مقوى دل و جگر و معدهء حارست و خواصها دارد و مقدار شربت از جرم آن تا پانزده مثقال
زرنب
بفتح اول و فتح نون و باى موحده بهندى برنهبى و تاليسپتر نامند برگ نباتىست كه خشك آن زردرنگ و قدرى خوشبو مىباشد و مزاج وى گرم و خشكست در آخر دوم و مفرح و ملطف و مقوى معده و جگر ضعيفست و مقدار شربت آن تا دو درم
زرنباد
بضم زاى معجمه و راى مهمله بهندى كچور و كپوركچرى خوانند بيخىست با عطريت تندبو كه جهت حفاظت كرمزدگى او را ورق مستدير كرده خشك مىكنند ظاهر آن اغبر و باطن آن سفيد اندكى مائل بزردى مىباشد مزاج وى گرم و خشكست در آخر دوم و مفتح سدد و مفرح و مقوى دل و دماغ و معده و مبيهىست و مقدار شربت آن از يك مثقال تا دو درم
زراوند طويل و مدحرج
زراوند بفتح اول و راى مهمله و فتح واو و در آخر دال مهمله دو قسم مىباشد طويل و مدحرج و هر دو بيخ نباتىست طويل آن بسطبرى انگشتى و زياده از ان و ظاهر آن تيرهء مائل بسرخى و باطنش سرخ مائل بزردى و طعم آن تلخ و با اندك زهومتى و طبيعت آن گرمست در سوم