و خشك در دوم و محلل و جالى و مفتح سدد و مقطع بلغمست و مقدار شربت از دو درم تا دو مثقال و مدحرج آن را به فارسى زراوند گرد نامند و آن مدور باندك پهنى به قدر فندق و اندك كوچكتر و بزرگتر نيز و ظاهر آن طفيفى زرد و باطن آن مائل بسرخى مىباشد طبيعت آن گرم و خشكست در دوم و مفرح و محلل و ملطف و منقى معده و دماغست و خواصها دارد و مقدار شربت آن تا دو درم و مصلح هر دو عسلست
زرنيخ
بكسر اول و نون و ياى معروف و خاى معجمه از معدنياتست و بهندى هرتال خوانند و چهار قسمست يكى زرنيخ ورقى كه طبقى خوانند و وى زرد و سرخ و براق و درخشنده و صفايحى مانند طلق مىباشد و بهترين اقسام ديگر اوست و مزاج وى گرم و خشك ست در سوم و دوم زرد بلا درخشنده و او را بهندى روريه نامند و سوم سرخ تيره رنگ باندكى تابندگى و او را بهندى مينسل خوانند و مزاج آن گرم و خشكست در چهارم و چهارم سفيدرنگ و او را بهندى گودنتى نامند و قسم اول و سوم در ادويهء هنديه مستعملست و مجموع آن لذاع و محرقاند و كشتهء قسم اول براى رفع جذام مجرب دانستهاند
زرورد
زردىست كه در وسط گل سرخ مىباشد ريزه تر و مزاج آن گرم و خشكست در دوم
زردچوب
بهندى هلدى نامند بيخ نباتىست معروف و مزاج وى گرم و خشكست در سوم و جالى و مفتح سدد و رافع يرقان و استسقاست و مقدار شربت آن تا دو درم
زعفران
بسريانى كركم و بهندى كيسر خوانند طرهء گل نباتىست كه اكثر از كشمير و چين مىآيد تيز خوشبو و سرخرنگ زردى مائل مىباشد مزاج آن گرمست در دوم و خشك در اول و مفرح قوى و مقوى حواس و منشط و محرك باه است و و خواصها دارد و مقدار شربت آن تا دو درم
زعرور
بشيرازى كيل سرخ نامند ميوهايست مزاج آن سرد در آخر دوم و خشك در اول و قابض و مسكن حدت صفرا و خون و قى و مقوى معده و كبد حارست و مقدار شربت از جرم آن دوازده مثقال و از آب بست و پنج درم و بدلش سيب ترشست
زفت رومى
بكسر اول زفت بحرى باشد و آن چيزىست شبيه بقطران سياه و بهترين آن صافى براق املس بود طبيعت آن گرم و خشكست در سوم و محلل و مقوى مفاصلست و خواصها دارد و مقدار شربت آن از يك درم تا دو درم
زمرد
بضم اول و ميم و راى مهملهء مشدده و دال مهمله جوهرىست معدنى كه بهندى پنا گويند ريحانى رنگ مىباشد و بهترين اقسام آن سبز پرآب شفاف صلب بود مزاج آن سردست در دوم و خشك در سوم و مفرح و مقوى حرارت غريزى و ارواح و اعضاى رئيسه است و خواصها دارد و مقدار شربت آن در دفع سموم يك دانگ و در نزف الدم يك قيراط و بدل آن در رفع سموم زبرجدست
زنجفر
بفتح اول و فتح جيم