تخطي إلى المحتوى الرئيسي

خزائن الملوك ( فارسى ) — صفحة 187

مساهمون:

ص١٨٧
و گرده و مصلح آن پرسياوشان‌ست

بسد

بضم باى موحده و ضم سين مهملهء مشدد و دال مهملهء ساكن به فارسى بيخ مرجان و بهندى بيخ موتگا نامند و صاحب مخزن گفته كه سنگيست سرخ پرسوراخ مانند خانهء زنبور غير بيخ مرجان و صاحب تحفه اين تعريف نشف را نموده و در تعريف بسد گفته كه بهترين آن سرخ كم‌سوراخ و صاف و صلب باشد و بالجمله بيخ مرجان معروف‌ست و مزاج آن سردست در اول و خشك در دوم و مفرح و قابض و مجفف‌ست و مقدار شربت آن تا يك مثقال

بسباسه

بكسر اول به فارسى بزباز و بهندى جاوترى خوانند شكوفه‌ايست خشك طلائى رنگ خوش‌بو و صاحب تحفه و مخزن گفته كه پوست اندرونى جوزبويه است و بهترين او اشقر مائل بسرخى و بهم پيچيده مىباشد و مزاج آن گرم و خشك‌ست در دوم و مفرح و مقوى معده و باه و منعظ و فزايندهء منى و هاضم و مفتح سدد و محلل رياح و مجفف رطوبات‌ست و مقدار شربت آن تا سه درم و بدل آن جوزبويه

بستان‌افروز

بضم اول گل تاج‌خروس‌ست كه بهندى كلغاوحبادهارى ؟ ؟ ؟ نامند گلىست قرمزىرنگ بسيار شوخ مفرق و تخم آن ريزه سياه و براق و گلبن آن بستانىست مزاج وى سرد و خشك‌ست در دوم و قابض و رادع و مقدار شربت آن دو مثقال

بسكهپرا

بكسر باى موحده و سكون سين مهمله و فتح كاف و خفاى ها و باى فارسى ساكن و راى مهمله و الف بلغت هندى رستنى برىست نهال آن به قدر نصف درع نهايت درعه و برگهاى آن مثل برگ بقلهء يمانيه مائل بسفيدى و گلش بنفش با تارهاى سفيد و مجموع نهال آن مدور و بر زمين افتاده مىباشد مزاج آن گرم و خشك‌ست و تلخ و شيرين و بيخ آن در ادويهء مدر حيض و مسقط مستعمل و اين نوع سفيد اوست و نوع ديگر سرخ باشد كه گل او ارغوانىرنگ با رگهاى مائل بسفيدى و نهال او بدستور باشد و آن در صناعت به كار آيد

بصل العنصل

و بصل الفار به فارسى پياز دشتى و بهندى كوهلى كانده خوانند و بيونانى اسقيل بكسر اول و سكون سين مهمله و كسر قاف و سكون تحتانى و لام گويند و آن پيازيست برى و جبلى مزاج آن گرم‌ست در سوم و خشك در دوم و جالى و مفتح و ملطف و محلل و مسهل اخلاط غليظه‌ست و مشوى كرده استعمال آن بهتر دانسته‌اند مقدار شربت آن تا دو درم و زياده برين مضرست و مصلح آن شير تازه دوشيده با قند و نبات‌ست

بصل

به فارسى پياز و بهندى كانده نامند تره‌ايست معروف مزاج آن گرم‌ست در آخر سوم و خشك در اول آن و مفتح سده و مقوى باه خصوصا پختهء آن با گوشت و دافع مضرت هواى وبائى و اختلاف آبهاست

بطيخ هندى و بطيخ رقى

به فارسى تربز و هنديانه و بهندى تربوز نامند ثمرىست معروف از نبات بياره‌دار مزاج آن سردست در اول دوم و تر در آخر آن و مسكن حدت صفرا و خون‌ست