خون را محترق « 1 » مىسازد و زمين موضعى كه آب از آن تراوش نمايد كه به اصطلاح اطبا آن را « 2 » تربت نزّه « 3 » مىنامند هميشه هواى آن تر مىباشد به سبب كثرت صعود ابخرهء رطبه و اختلاط « 4 » به هوا يافتن و به جهت آنكه دوام تراوش آب و احتباس آن هميشه در منافس زمين و عدم تحليل آن باعث عفونت آن مىگردد و عفونت آن باعث عفونت هواى مجاور آن مىگردد و زمين موضعى كه سنگ و كوه باشد كه بلاد جبليّه نامند موجب صلابت و تقويت بدن است به سبب قلت رطوبات مرخيه در هواى آن و همچنين زمين شوره و گچ و ريگ « 5 » موجب آنچه هريك تقاضا مىنمايند مىگردند .
بالجمله مجملا بايد دانست هواى سرد ، بدن را صلب و سخت مىسازد و حصر و جمع مىنمايد حرارت غريزيه را در باطن و بدين سبب هضم و نضج غذا در كمال خوبى مىباشد و باعث تقويت بدن و افعال صادره از آن است و امراض مختصه به آن ، زكام و نزله و صرع و فالج و رعشه است به سبب كثرت بلغم و احتباس آن در دماغ و عدم تحليل آن به سبب كثافت و سد مسام به برودت .
و هواى گرم مرخى و سستكنندهء اعضاء است و مسام را وسيع مىكند كه سبب كثرت عرق است و باطن به علت ميل حرارت به ظاهر سرد مىشود موجب سستى بدن و ضعف قوا و بدى هضم و تكدر حواس و ضعف دماغ و كمى بول و بسيارى تشنگى مىشود و امراض او مثل خناق به سبب انصباب مواد ممتليهء دماغ و سيلان آن به سوى لحم غددى و تبهاى متعفن خلطى به سبب كثرت مواد مجتمعه و غليان و تعفن آنها به تصرف حرارت غريبه و رسيدن عفونت آنها به قلب و از قلب به ساير بدن و درد چشم به سبب سخافت و ضعف بنيهء چشم و تخلخل جرم آن .
هامش
( 1 ) . ب : محرق
( 2 ) . ب : + ارض و
( 3 ) . ب : نيرنه ؛ الف : نضه ؛ احتمالا نزه به معناى زمين نمناك صحيح است : مصحح
( 4 ) . ب : اخلاط
( 5 ) . ب : آهك