خشخاش : ماهيت آن دو صنف مىباشد : بستانى كه خشخاش سفيد و برى كه خشخاش سياه است و در ايام بهار مىرسد . طبيعت پوست آن در دوم ، سرد و در اول ، خشك و ترياك ناگرفتهء آن قوىتر از ترياك گرفته و تخم آن در دوم ، سرد و در اول ، تر . مخدر و منوّم و مداومت آشاميدن ده درم آن با شكر جهت خشونت سينه و قصبه ريه و سرفه حار و يابس و نفث الدم و تب دق و تقويت دماغ و ضعف جگر و گرده و تسمين بدن « 1 » و حرقت مثانه .
حمّص : به فارسى نخود و بهترين اقسام آن سفيد و بزرگ دانه و تازهء آن است و بهترين حبوب مأكوله است . طبيعت آن در اول ، گرم و خشك و سبز « 2 » تازهء آن در اول ، تر و قوّت آن تا سه سال باقى مىماند . مولّد رياح و نفاخ و بستانى آن مليّن طبع و مقوى حرارت غريزى و ريه و ظهر و مولّد خون صالح و كثير الغذا و مسمّن و منبّه اشتها . تغذيه آن جهت ريه ، زياده از حبوب ديگر است . چون در آب خيسانيده ، خام تناول نمايند و آب منقوع « 3 » آن را با اندك عسل بالاى آن بنوشند جهت اعاده شهوت « 4 » جماع مأيوسين بىعديل گفتهاند و خوردن حمص ما بين طعام ، معين بر هضم آن و خوردن برشته آنكه سرد نشده باشد جهت بواسير دموى آزموده . و آشاميدن آب ، بعد از تناول نخود به غايت مضر است .
ريباس : به پارسى ريواس نامند . طبيعت آن در دوم ، سرد و خشك است . منافع آن مفرّح و مقوى معده و جگر حار و محرك اشتها و قاطع قى صفراوى و تشنگى و صاف كننده خون . به جهت رفع مستى و خمار و طاعون و و با و يرقان ، نافع . و مداومت آن مانع بروز دمل . و مضر سينه و باه و مصلح آن انيسون و عسل .
هامش
( 1 ) . ب : - بدن
( 2 ) . ب : سبزه
( 3 ) . ب : نقوع
( 4 ) . ب : - شهوت