فائده دوم : آنكه صداع و اكثر امراض دماغى را سودمند است به جهت « 1 » ميل ماده از اعالى به اسافل و جذب آنها به سوى قدم .
و بدان كه از براى ازالهء اوساخ از بدن ، خطمى و سدر و صابون و امثال اينها است به حسب هر مزاج و رسم و عادت شهر و بلد . و سدر سائيده مخلوط به آب در قلع اوساخ قوىتر از خطمى است براى فرط جلائى كه دارد و نيز مانع اسقاط موى « 2 » است و مقوى و مليّن و طويلكنندهء آن ، خصوص كه به آب عصارهء چغندر ممزوج نموده باشند و اغتسال به خطمى ، صداع را نافع است و به صابون مبرود الدماغ و مرطوب را موافقتر « 3 » . و محرور المزاجان « 4 » را آرد جو و نخود نيز نافع و در ازالهء اوساخ سريع الاثرتر .
و بعد از استحمام شستن پاها به آب سرد ، محرور المزاج را در فصل گرما و مبرود المزاج را در هنگام زمستان به آب گرم و معتدل المزاج را به آب ملايم ، و محرور الدماغ را بعد از برآمدن از حمام ، شستن رو و پيش سر و مسح آن به آب سرد خصوصا در تابستان نافع .
بدان كه توقف بسيار در حمام باعث تحليل و انصباب فضول است به سوى اعضاى ضعيفه و استرخاء آنها و اضرار عصب و تحليل حرارت غريزيه و اسقاط شهوت طعام و باه مىگردد مگر در صورت اعتياد در آن « 5 » و لهذا بعض اطباء مطلقا آن را « 6 » مذمت نموده و بعضى مطلقا مدح كردهاند و عند التحقيق نه چنين است بلكه از حيثيّتى مضر و مذموم و از حيثيّتى نافع و ممدوح است به جهت اشخاص و امراض و اعراض ، چنانچه شيخ الرئيس عليه الرحمه نوشته كه حمام هم مسخن و هم مبرد و هم مرطب و هم ميبس و هم نافع و هم ضار ، و مضار آن ضعف قلب و احداث غشى و غثيان و تحريك
هامش
( 1 ) . ب : سبب
( 2 ) . ب : مو
( 3 ) . ب : موافقند
( 4 ) . ب : محرور المزاج
( 5 ) . الف : - در آن
( 6 ) . ب : - آن را