رياح رحم و نفخهء آن مجرب من است و از ما بقى و غيره نقل كرده كه شرب يك درم غاريقون و كذا نفط سياه و كذا قطران و كذا آب فرنجمشك و طبيخ آن يا خشك او سوده به عسل سرشته و شرب و حمول درونج و كذا زرنباد و كذا كماذريوس و حمول پودينهء جبلى و كذا سداب سوده در زيت پخته و كذا عصارهء رخم و كذا غاليه و جلوس در طبيخ شاهسفرم هر واحد نفخهء رحم و رياح آن را تحليل كند .
[ شيخ ]
شيخ ميفرمايد كه نفع مىكند اين را شرب ايارج لوغاذيا و سنجرينيا به ماء الاصول و ماء البزور بعد تنقيهء ماده فاعلهء آن از بدن و رحم به مثل ايارج فيقرا خصوصاً اگر مرض مزمن شده باشد و به مثل ايارج اركاغانيس و روغن كلكلانج اين را بسيار نافع است و شيافات به مثل مقل و عود بلسان و حب آن و به روغن ناردين و روغن سداب بردارند و به روغن سداب و روغن شبت نطول سازند و بر رحم ضماد معمول از مثل سداب و تم فنجنكشت و زيره و قنطوريون و برنجاسف و مرزنجوش و انيسون و پودينه و سليخه و نانخواه و سائر به زور نمايند و در آبى كه ادويهء مذكوره جوشانده باشند بنشانند و تبخير به افاويه حاره كنند و بر عانه و رحم لزوم محاجم نارى نمايند و براى رياح رحم دحمرثا يك نيم درم مقل كه در آن يك درم زيره و يك درم مصطكى باشد هر روز بخورند .
[ صاحب كامل ]
صاحب كامل گويد مريضه را اندك جوارش كمونى بدهند و از تخم كرفس و انيسون و باديان و نانخواه و فطراساليون و قرومانا و تخم سداب مساوى باريك سائيده يك مثقال شراب ريحانى كهنه دهند و سنجرينيا نيم درم تا نيم مثقال به آبى كه در آن قرومانا و تخم كرفس و نانخواه جوشانيده باشند بدهند و زير ناف و بر عانه روغن شبت و روغن سداب بمالند .
و اگر فائده نشود جاوشير نيم درم و جندبيدستر و ابوال ابل هر واحد يك نيم دانگ سائيده به شراب كهنه يا نبيذ مويز و عسل صرف بدهند و حقنهها و فرزجات نافع اين استعمال كنند و اين حقنه رياح رحم را نفع كند بگيرند بابونه شبت مرزنجوش برنجاسف افسنتين نمام شيح سداب تخم كرفس اكليل باديان انيسون زيرهء سياه نانخواه حرمل هر يك به قدر حاجت و در آب خوب بپزند و آب او ربع رطل بگيرند و روغن ياسمين و روغن نادرين و روغن قسط هر يك سه درم آميخته در رحم حقنه كنند اندر آن بابونه و اكليل الملك و شيح و برنجاسف و نمام و مرزنجوش و سداب و برگ ترنج و كرفس و برگ شاهيانج و مانند آن جوشانيده باشند بنشانند و ثفل اين ادويه بر رحم ضماد نمايند و دحمرثا نيز در اين مرض نافع است اگر يك درم از آن مطبوخ به آب زيره و آب سداب تازه بخورند و محاجم نارى بر اسفل ناف نهند و پس اگر زائل نشود ايارج فيقرا و حب منتن بخورانند كه نافع است .
و اگر دانند كه اين علت به سبب خون جامد مسدد فم رحم است امر كنند كه قابله دست خود را به خطمى و روغن كنجد طلا كرده در رحم داخل كند و اخراج آن نمايد و از خارج بر فم رحم اين ضماد كنند بگيرند انجير خشك و خوب كوفته به شير تازه حل كرده به اندك زيره و به ورق بسرشند و ضماد قبل نمايند .
و اگر از اين فرزجه سازند بهتر بود .
و ايضا براى خون جامد و مواد غليظ محتبس در رحم اين حقنه كنند بابونه اكليل الملك برنجاسف هر يك ده درم شبت نمام شيح ارمنى هر يك چهار درم اصل السوس پنج درم بنفشه مثل او فراسيون مشكطرامشيع بزر كتان حلبه هر يك سه درم مر مكى يك نيم درم در چهار رطل آب بجوشانند تا به يك رطل رسد صاف كرده سى درم از آن گرفته پنج درم روغن زنبق و روغن خلوق آميخته حقنه رحم كنند .
[ محمد بن الياس ]
محمد بن الياس گويد كه هر صبح جلاب از تخم كرفس و باديان و انيسون هر واحد سه ردم و از شكر سفيد ده درم بنوشانند و اين سفوف يك مثقال به جلاب شكر ده ردم بدهند و نسخهء آن همان است كه در قول صاحب كامل گذشت الا در اين جا كرويا عوض كرفس نانخواه است و اين ضماد نافع اين مض است زرهء سياه بورهء ارمنى مقل هر واحد سه درم انجير خشك ده درم در شير تازه و باريك سائيده بر عانه ضماد كنند و روغن قسط و زنبق بر ناف و زهار بمالند .
[ خجندى ]
خجندى گويد كه تخم كرفس باديان انيسون هر يك يك درم جوشانيده با گلقند عسلى يا شربت اصول ده درم بدهند يا ماء الاصول به شكر بنوشانند و چند روز بر اين مداومت نمايند بعد از آن شربتى از ايارج لوغاذيا بخورانند و اين ضماد نافع است مقل به ورق كندر هر يك يك جزو و انجير خشك به قدر حاجت همه را كوفته در شير تازه بپزند و زير ناف ضماد كنند و علاج اين قريب از علاج قولنج ريحى است .
[ سعيد ]
سعيد گويد زنانى كه به كثرت رياج متولد در رحم به سبب سوء مزاج بارد ايذا يابند علامتش سقوط حمل ايشان در شهور اول اعنى اول و ثانى و ثالث است پس مىبايد كه مثل جوارش كمونى بدهند .
و اگر فائده نشود اندك تخم كرفس و باديان و انيسون به شراب كهنه بدهند و به روغن زنبق كه در آن مشك حل كرده باشند حمول كنند و حقنهء رحم به طبيخ مرزنجوش و افسنتين و مرماحوز و شيح و نمام به روغن ياسمين يا روغن ناردين نمايند و مريضه را در طبيخ همين رياحين بنشانند و تنقيهء بدن او به حب ايارج كنند و غذا سفيدباج يا گوشت بريان دهند .
[ مير عوض ]
مير عوض مينويسد كه طبيخ برنگ كابلى و ابهل و اصل السوس و تم كرفس و زنجبيل و زرنباد و سياه دانه و حب القرطم با عسل در ايام زمستان و خطمى و انيسون و باديان و اشنه و ساذج ب شكر در تابستان دهند و تكميد و تضميد