به مثل بابونه و اكليل و مانند آن سازند و شياف از باديان و انيسون و تخم كرفس و سداب و صعتر مساوى كوفته بيخته به كار بردن در تحليل رياح مجرب است
ميلان رحم
و او آن است كه رحم به طرف يكى از دو شق ميل كند و فم رحم از محاذات فرج زائل شود و سبب آن است گاهى صلابت يكى از دو شق از ورم صلب بود و پس دارم كشيده شود و شق صحيح منجذب گردد و گاهى تكاثف يا تقبض از سردى يا خشكى در يك جانب بود پس هر دو حجانب در رطوبت و استرخا و يبوست و تشنج مختلف گردد و گاهى امتلاى عروق خاصته يك جانب بود چنانچه هنگام احتباس حيض و گاهى انصباب اخلاط غليظهء لزجهء مثقله در يك شق گردد پس شق ثانى به سوى آن منجذب شود و گاهى از كشيدن و برداشتن بار گران و جهيدن و رسيدن عارض گردد و بيشتر از آن اختناق صلابت است يا از امتلا به احساس صلابت يا تمدد عروق و احتياج آن به استفراغ نيز دريافت گردد و باشد كه زحير عارض شود و بول و براز بند گردد .
علاج :
اگر به سبب صلابت بود علاج ورم صلب رحم نمايند .
و اگر موجب آن تكاثف باشد به غير ورم و ماده ملينات از حقنهها و حمولات و مرخات به روغنهاى حارهء رطبه ملينه استعمال كنند و در آبزن مرطب نشانند و به طبيخ انجير و حلبه و مغز قرطم و تم كتان روغن كنجد آميخته حقنهء رحم كنند و روغن بابونه و پيه بط و ماكيان بمالند و برگ كرنب پخته با پيه ماكيان و روغن كنجد آميخته و حمول سازند و حمام مرعب كنند و غذا حسن الكيموس دهند .
و اگر سببش امتلاى رگها بود فصد صافن از محاذى شق مائل كنند و اگر انصباب رطوبات سبب بود به مسهل بلغم و حب ايارج تنقيه نمايند و به قول شيخ روغن بيدانجير بنوشانند .
و ايضا حمولات منقيه به كار برند و روغن بلسان و رازقى و مانند آن بر عانه بماند و ر رحم رزق نمايند و به قول مجوسى در روغن زنبق غاليه گداخته و روغن خلوق و مشك و عنبر و با قند آن در رحم ريزند و اين اشياى خوشبو از جانب غير مائل به كار برند تا جانب مائل به رغبت خوشبو به موضع خود رجوع كند .
و بدانند كه هر گاه سبب ميلان زائل شود و ميلان باقى بود قابله را بفرمايند كه انگشت را به قيروطى يا پيه بط و يا پيه ماكيان الوده رحم را راست كند .
اقوال بعض اطبا :
[ ايلاقى و جرجانى ]
ايلاقى و جرجانى مينويسند كه نگاه كننند اگر در آن علامات غلبهء خون دريابند از جانبى كه رحم بدان ميلان كرده رگ صافن نهند و بر هر دو ساق حجامت كنند پس اگر حاجت باشد فصد هفت اندام كشايند و بعد استفراغ حب سكنبيخ و حبوب مخرج بلغم دهند و ماء الاصول به دو درم روغن بيدانجير و سه درم ايارج فيقرا هر صبح تا يك هفته يا نه روز بنوشانند و روغن بيدانجير به اين نوع سازند كه بگيرند تخم بيدانجير مقدار يك من و انيسون و باديان و تخم كرفس هر يك كف باوى اميزند و بكوبند و روغن آن بستانند و فتيله بدان تر كنند و نينم گرم بردارند و از خارج رحم به كرنب و حلبه هر دو پخته و كوفته ضماد كنند و اين حقنه به عمل آرند شبت و بابونه و مرزنجوش و حلبه و انجير خشك جوشانيده صاف نموده يك سكرجه روغن كنجد انداخته حقنهء رحم كنند .
و اگر در آبزن كه اندر آن حلبه و مرزنجوش و بابونه و شبت پخته باشند بنشانند صواب بود .
و اگر مزاج به غايت سرد باشد فتله ؟ سفيد يا روغن ناردين تر كرده بردارند .
[ ابن هبة الله ]
ابن هبة الله گويد كه در ميلان رحم اگر بدن ممتلى و عروق ظاهر بود فصد از جانب مائل كنند .
و اگر خون غالب نباشد اسهال خلط غالب بدآنچه موافق او باشد بايد كرد و مريض را در حما داخل نمايند و فرزجات محلله استعمال كنند و ر رحم روغن زنبق و غاليه اندازند و اصلاح غذا و تعديل مزاج نمايند .
[ ابو منصور ]
ابو منصور گويد كه گاه زدال فم رحم از موضع خود بعد اندمال قرحه در آن باشد و علجش اين است كه فصد بسليق كنند و كرنب مطبوخ و پيه بط و ماكيان گداخته يا روغن كنجد مخلوط به كرنبر در صوفه نهاده زن بردارد و روغن بيدانجير يه ايارج فيقرا بنوشانند و بر عانه روغن ناردين يا روغن رازقى بمالند و ادويهء حقنه كه در قول ايلاقى گدشت هر يك يك كف گرفته در دو رطل آب بجوشانند تا نصف بماند و بر آن سكرجه روغن كنجد انداخته حقنه كنند .
[ مؤلف اقتباس ]
مؤلف اقتباس مينويسد كه زن را بر بستر نرم خواانند و شراب ممزوج به آب بنوشانند تا بيهوش گردد پس دايه نگشت سبابه را به روغن گل و يا ياسمين چرب كرده رحم را راست كند و شربت بزورى حار چهار توله در عرق خارخسك و خار شتر هر يك پنج توله حل كرده بنوشانند و اين رزاقه نمايند كى فى الفور بول را بگشايد و رحم را به جاى خود برد شيرهء مغز قرطم نه ماشه و تخم خرپزه و ابقر و مشكطرامشيع