يا مثروديطوس ، اگر با اين اعمال ، قى ساكن نشده باشد و يا اسهال ، به همان اشتداد باشد .
همچنين برشعثا در احتباس فعل و قى ، بسيار سريع الاثر است . فلونياى رومى و فارسى نيز در احتباس ، قوى الاثر است .
گذاردن دست و پاى سرد را در آب داغ ؛ خاصّه آب مطبوخ اكليل الملك و بابونه و پودنه كه نمك هم داخل داشته باشد و براى تسكين تمدد پاها ، ماليدن با اضمدهء روغن كرچك و نمك و زنجبيل و خردل گرم كرده و ماليدن به قوتى كه مؤلمه باشد ، رافع تمدّد و باعث گرم شدن اطرافست .
روز دوّم اگر قى و اسهال ساكن شده باشد و بدن و اطرافش گرم و نبض ، قوّتى بهم رسانيده باشد ، اطمينان از انقضاى مرض حاصل است ؛ مىبايد بر تقويت مزاج اقدام نمود : اول ، يك مثقال خاكشى شسته را با عرق گاو زبان و نبات آشامد هرگاه تهوّع بروز نكرد يك مثقال بارهنگ و فرنجمشك را در عرق بيدمشك با قند بايد بنوشد و مدّتى بر همان احوال باقى بماند و يك اماله از اجزاى مذكوره معمول دارد و بعد از عمل آن و بروز اشتها ، به هر غذائى كه طبعش مايل باشد از اغذيّه دوائيّه مثل آش انار و يا انار دانه يا سماق يا زرشك چاشنىدار يا خود انارين نعناع و گلپر زده يا نارنگى يا پرتقال يا كاهو با سكنجبين و امثال آنها كه هم قامع صفرا و هم مانع قى و اسهال باشد مصروف دارد و هر گاه قى و اسهال باقى باشد ؛ خواه عوارض اشتداد بهم رسانيده باشد يا مساوى با روز پيش و يا اخف باشد ، مىبايد مشروبى از افسنتين ، ورق گل سرخ ، تخم كاسنى و زنيان ، از هريك مثقالى الى دو مثقال نيم كوفته در عرق كاسنى يا شاهتره يا نيلوفر سه پياله جوشانيده ، دو پياله از صافش را با قليل نبات يا قند بعد از آنكه تازه قى كرده باشد ، نصفش را بياشامد و تأمّل نمايد و ماليدنى سينه و فم معده را بمالند ؛ اگر تا يك ساعت و بيشتر قى نشود فورا اماله نمايند و اگر قى شود ، اعانت بر قى نمايد شايد موذى دفع شود . بعد از تسكين قى ، نصفهء ديگر دوا را بياشامد بلكه قى نشود و از تكرار قى افاقه كند . بعد از آن ، خواه قى شود يا نشود شروع به اماله از اكليل الملك ، بزرك ، تخم شنبليلهء نيم كوفته ، افسنتين ، بابونه خشك ، سداب خشك ، ريشه شيرينبيان ، ريشه كاسنى و سپستان جوشانيده ؛ صاف نموده ؛ روغن كرچك و روغن بادام داخل كرده ؛ سه قسمت نموده ؛ يكى بعد از عمل هرزه دائمى اماله نمايند - آب اماله كمتر از معتاد باشد تا بتواند نگاه دارد و به زودى ، هنوز اثر نكرده ، دفع نشود . - بعد از عمل آب اماله اولى ، اگر فعل هرزه موقوف شود ، آب دوم را نريزند تا وقتى كه باز عمل هرزه كند ؛ بعد از آن ، اماله ثانيه
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى ) — صفحة 273
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٢٧٣