سبب وى ، خون صفراوى رقيقى است كه در خلل و فرج نفوذ كرده و ازدياد وافرى در حجمش پديدار آورده است .
علاجش بعد از تسكين صفرا و تليين طبع و اخراج ثفل از معده و امعاء ، فصد است از جانب مخالف ورم ، اگر محتاج به تكرار فصد باشد و گرنه از جانب موافق ؛ مثلا در سمت چپ صورت يا گردن يا دست چپ ورم باشد ؛ از قيفال يا باسليق از دست راست فصد كند و فصد دوّم را بعد از دو روز يا بيشتر برحسب اقتضاى احوال ، بايد از دست چپ موافق با ورم كند و خون را كمتر از فصد اول بگيرد و با عدم لزوم تكرار ، از همان سمت موافق ورم بگيرد ؛ خاصه ورم در سمت راست باشد
استعمال اطليه و اضمده از ابتداء به رادعات ؛ از قبيل تاجريزى و اسفرزه و سركه و گل ارمنى و امثالش نمايد و در تزيّد ، آب گشنيز تر و هميشه بهار و لعاب خطمى و امثالش نمايد و در انتهاء ، لعاب بزرك و تخم مرو و شنبليله بر آنها افزايد و در انحطاط ، اقتصار بر اين محلّلات نمايد . و در اين ضمن ، هرچه از تنقيه و تبريد لازم افتد ، كوتاهى ننمايد و به وقتش معمول دارد .
تيغ زدن و ارسال علق را تا ممكن باشد اقدام ننمايد ؛ زيرا كه اگر بدون ارتكاب شرط يا علق ، رفع شود ، زحمت مريض ، كمتر و علاج ، اسهل است و به همان تنقيه و تبريد و فصد رفع مىشود . و هرگاه درد و سوزش آرام نگيرد ، لازم مىشود كه زلو اندازد و يا شرطى بلا عمق زند ؛ زيرا كه ماده موجبه در حمره ، عميقه نمىباشد و خونى كه در زير جلد است به سهولت اخراج مىشود ؛
[ آتشك ، ورم فلغمونى و نمله ]
بر خلاف جمره - به جيم - كه باوجود متبثر شدن سطح بشره مثل سوختن آتش غليظه از مادّهاش ، اكثر اين است كه در عمق واقع است و از جهت شدّت سوزش و التهاب ، مثل اين است كه آتش بر عضو است ؛ لهذا به فارسى آتشك ناميده شده و همچنين در عمق است مادّه ورم فلغمونى و نمله باقسامها ، چه از ساعيه و متأكلّه و غيرها ، كه همهء اينها با سوزش و التهاب در ظاهر و باطن از عضو حادث مىشود . تفاوت در ماده موجبه ، اين است كه : جمره - به جيم - ، از صفراى مركبه با دم سوداوى است و فلغمونى ، از دم غليظ حادّ حارّ است و نمله ، از صفراى لطيفهء حارّه خارجه از افواه عروق ليفيّه است و تفاوت در صورت آنست كه : جمره ، بثور متفرّقه و مجتمعه است با ورم اندكى و فلغمونى ، ورم كبيرى است بدون بثور با سرخى تيره و صلابتى و نمله ، بثور كوچكى است كه منبسط مىشود در سطح جلد با التهاب و سوزش و به زودى متقرّح مىگردد و از مكان بروزش به زودى تعدّى مىكند ؛ مثل راه رفتن