لعاب اسفرزه و عرق نعناع شيرين و آب نعناع تر و پودنه تر براى تسكين قى ، بسيار خوب است با عرق بهار نارنج و امثال آنها .
اما اعانت بر دفع موذى آن است كه : اگر قى اشتداد دارد ، سكنجبين با آب داغ و روغن بادام مكرّر در صورت عطش بنوشند و اگر عطش زياد نباشد ماء العسل را يا از آب داغ و عسل را با روغن بادام و قليل نمك بياشامند - اگر مخلصه را بجوشانند و صاف نمايند و عسل را در او حل كرده به اضافه روغن بادام و يا آب ترب و يا شيرهء تخم ترب را داخل كرده ، بياشامند و انگشت و يا پر زنند تا صفراى غليظه و اخلاط موذيه قى شود بهتر خواهد بود - اندك مهلتى كه در اشتداد قى شود ، بلا تأمل مبادرت به آب اماله از آب طبيخ : افسنتين ، بابونه خشك ، گل خطمى ، اكليل الملك ، بزرك و گل سرخ ، از هريك دو يا سه مثقال و جو نيم كوفته ، تا ده و پانزده مثقال به اضافه شيرهء كافشه ، شكر سرخ ، گزنگبين علفى ، خاكشى و روغن بادام ، سه آب تا چهار آب معمول دارند و از روغن گل سرخ و سائيده ريوند ماليدنى مهيا كرده ، قبل از ريختن آب اماله ، از ناف به زير و از كمر تا مقعده نيم گرم مكرر بمالند .
اين ، اعمال روز اول و ابتداى بروز قى و فعل است ؛ زيرا كه در اين مرض سريع الحركة ، امهال و تأنى موجب خطر است .
پس هرگاه به اين تدابير ، اعراض ، ساكنة و نبض ، اندكى قويتر به نظر آيد و سردى بدن ؛ خاصه اطراف ، شروع به گرم شدن نمود ، اميدوارى حاصل است و گرنه به همان و يا اشدّ اعراضا شود و نبض ضعيفتر از اوايل و يا ساقط و نامعلوم باشد ، لازم است كه مبادرت به اخراج خون نمايد :
اگر فصد ممكن است ، يعنى عروق ، داره و امتلاى دم آشكار است ، از باسليق راست يا قيفال ، خون بگيرند به قدر قوّت و توانائى مريض و اگر درور رگها نباشد و ميل ماده به دماغ از آثار بروز هذيان و غيره و حبس بولى هم بعد از قلت و رقت و بياض بهم رسيده باشد ، حجامت ساقين از جانب وحشى پا - كه بر اطراف عرق النسا ، محجمه را بچسبانند - ، بعد از رسيدن يا تيغ بزنند و بادكش نمايند و يا بر موضع شاخ ، زلو چسبانند از هشت الى بيست دانه و اغلب اين است كه به زدن شرط ، هرچند عميق باشد ، خونى كه كفايت نمايد بيرون نمىآيد ؛ خاصه اينكه پاها سرد باشد و به جذب زلو بهتر خون برمىآيد .
بعد از اين عمل ، آشاميدن شربتى از بيدمشك و قند به اضافه تخم ريحان و فرنجمشك ، يا پالوده سيب و در صورت بىحالى دو سه نخود تا نيم مثقال ترياق فاروق و
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى ) — صفحة 272
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٢٧٢