بدانكه هر زيادتى كه در ظاهر بدن به هم مىرسد كه سطح جلد و لحم و غير لحوم زيرش را بلندتر يا صلبتر يا نرمتر از وضع سابقش مىسازد مسمّى به « ورم » است و اين اورام ، برحسب شكل و لون و قبول تقرّح و عدم قبول تقرّح و استعداد انفجار و يا تحليل و صلابت و خشونت و ملاست و غير اينها ، اسامى مختلفه به عرف اطبّاء دارند و اين صور مختلفه و اسامى عديده ، به واسطهء اختلاف مواد موجبه بر حدوث آنها است :
[ در سرخى ورمها و چيرگى خون ]
پس اگر مادّه محدثه ، ابخره غليظهء متولّده از دم و صفرا و يا از بلاغم مالحهء مخلوط با آنها يا بدون اختلاط باشد و طبيعت ، دفع به زير جلد كند تا از منافذ جلد بيرونش نمايد و به واسطهء ضيق منافذ و غلظت ابخره بيرون نرود و سطح ظاهر ، به اختلاف ، پست و بلند شود با خارش و سوزش و حمرت يا مشوب به صفرت . اين بلنديها ، ورم و مسمّى به « شرا » است و به عرف عام كه كهير و شام اسم دارد - در بعضى بلاد ، سر مىنامند -
علاجش : در صورت حمرت اورام و دلايل غلبهء خون : بعد از شرب مطفئّات غليان خون ؛ از قبيل تخم گشنيز و عنّاب نيم كوفته در عرق شاهتره جوشانيده و نبات و نفض فضول معائى كه ثفلى نباشد ، خون بگيرد از هر رگى كه انسب داند - قيفال يا باسليق يا اكحل - و اگر با آن اورام سوزش زياد و صفرتى باشد ، مخرجات صفرا را بسيار مصروف دارد ؛ مثل لعاب اسفرزه با سكنجبين و عرق كاسنى و انارين و كاهو سركه و سكنجبين و آشهاى آب غوره و آب ليمو و تمر و آلوى بخارائى را اغذيه نمايد و نقوعى از تمر هندى يا كجرات و پره زردآلوى كه شب در عرق كاسنى داغ خيسانيده ، صبح ، صافش را با شكر سفيد يا ترنجبين نباتى يا شيرخشت بياشامد .
اگر خارش و غلظت دانهها بدون آثار دمويّه و صفراويّه باشد و در شب و سردى هوا شدّت داشته باشد . دليل بلغم مالح و بورقى است ؛ اماله مخرجهء بلغم و شرب نمك فرنگى و امثال آن لازم است و شستن بدن را به آب طبيخ سبوس گندم و قليلى نمك طعام و اشنان و اكليل و امثال آنها و آب گرم ، خاصه اينكه قوت جاليهء معدنيّهء گوگرديّه ، يا شبّيه و بورقيّه داشته باشد تا مادّه موذيه مولّده ابخره غليظه از داخل و خارج ازاله شود .
[ باد سرخ ]
از جملهء اورام است حمره كه عامه آن را باد سرخ مىنامند . در بعضى مواضع بدن ؛ خاصه سروصورت ، اكثر از ساير مواضع حادث مىشود . علاماتش برآمدگى و زيادتى حجم لحم و جلد است با درد و سوزش ؛ ظاهرش سرخى روشنى دارد و در روى آن ورم ؛ انگشت كه مىگذارى زير انگشت ، سفيد مىشود بعد از برداشتن فورا سرخ مىشود .