و يا مشروبى كه براى تسكين التهاب آشاميده است بدون تغييرى دفع مىشود و در همين بين ، اسهالى هم شروع مىنمايد بدون دفع فضول غذائى و گاهى در ابتداى اسهال ، فضول غذاى اندكى دفع مىشود و بقيه عملها همه آب است و فورا سردى در دست و پاها ظاهر مىشود و ابتدا از سر انگشتها و به سرعت تا مرفق و زانوها مىرسد و بروز دردى از زير زانوها تا قدم كه گويا رگها و پيها را مىكشند و تمددى دارد كه دراز نمودن ، صعوبت بهم مىرساند و نفس ، متواتر از شدّت تنگى و التهاب مىگردد .
سبب اين احوال ، بالاجمال اضطراب قلب است به واسطهء وارد شدن هواى عفن كه ابتداء هوايى كه در بطون قلب ، محصور و ممزوج با روح حيوانى است ردى الكيفية مىسازد و رطوبات مجاور آن هوا و آن روح محصور البّته به زودى متعفن مىگردد ؛ زيرا كه حافظ آن رطوبات از فساد ، همان روح حيوانى مجاور بود ؛ بعد از آنكه حافظ رطوبت ردى الكيفية شود ، البته نمىتواند رطوبات را از قبول فساد و عفونت حفظ نمايد ؛ عفونت رطوبات ، مزيد بر اضطراب قلب مىشود ؛ طبيعت براى دفع موذى و مفاسد از قلب ، متوجّه قلب و حوالى آن مىشود ؛ ساير رطوبات و فضول ، به مشايعت طبيعت ، توجه مىنمايند و به فم معده كه مجاور قلب است مىريزند و بيشتر اسباب اضطراب مىشود كه لا بدا بايد از خود دفع نمايد ؛ هرچه به فم معده است به قى دفع مىنمايد و هرچه بر قعر معده است به اسهال و چون اضطراب قلب مانع از قوّت دفع است ، اخلاط موذيه غليظه را كه باعثه بر اين احوال است نمىتواند دفع نمايد لا محاله همان رطوبات رقيقه يا آبى كه آشاميده است دفع مىشود و اصل خلط موذى بر جاى خود باقى است و به همين جهت است كه بدون دفع خلط موذى اگر بر حبس قى و اسهال اقدام نمايند ، اغلب موجب هلاك مريض است .
اسلم اين است كه با تقويت قلب اعانت بر دفع موذى نمايند و تقويت قلب ، به تعديل و تقطير هواى مجاور مريض است به پاشيدن سركه با آبى كه در آن صندل و عود و گل داغستان سائيده يا ممزوج با گلاب و بيدمشك و فرش نمودن منزل را از برگ بيد و بيدمشك و بنفشه و گشنيز تر و از ميوههاى هر فصلى در صحن و طاقچه مملو ساختن و بر سينه و فم معده مريض از سائيدهء صندلين و گل مختوم و داغستان و عود قمارى در آب خيار يا كاهو يا گشنيز تر با گلاب و بيدمشك و يا به و سيب ، پارچه كتانى را تر كرده ، مكرر بيندازند و اگر هوا سرد و بدن سرد باشد ، نيم گرم بر سينه اندازند و اگر هوا گرم و بدن هم گرم باشد ، سرد اندازند و تا مىرود خشك شود ، تجديد نمايند .
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى ) — صفحة 271
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٢٧١