مىداد ، در اينجا مىبايد افسنتين ، پرسياوشان و شاهتره خشك اضافه نمايند و اماله يا مسهل را يك روز نه يك روز در روز راحت مريض معمول مىداشت ، لازم است كه اماله و مسهل را در روز وسط ، كه روز پيش از روز نوبه است ، معمول دارد و در اجزاى اماله ، شاهتره خشك و سنامكى و افسنتين و بزرك و بابونه خشك و سداب خشك بجوشانند و آب برگ چغندر و فلوس خالص داخل نمايد و بوره ارمنى را سرداروى امالهها نمايد و بهتر اين است كه تا انقضاى سه نوبه ، در روزهاى وسط ، اقتصار بر اماله نمايد و در منضج روز اماله ، بسفايج فستقى از سه الى پنج مثقال نيم كوفته در اجزاى منضج بجوشاند و گلقند تا پنج مثقال بعد از صرف منضج بخورد تا موجب زيادتى تليين شود و اخراج سودا بيشتر نمايد و بعد از انقضاى سه نوبه ، در روزهاى وسط ، مسهل از : ريشه شيرينبيان ، دو مثقال ؛ افسنتين ، يك مثقال ؛ بسفايج ، سه مثقال ؛ پرسياوشان ، دو مثقال ؛ گل سرخ ، سه مثقال ؛ سنا مكى ، شش مثقال ؛ افتيمون شامى ، دو مثقال و سپستان ، نه دانه ، جوشانيده و صافش را با دوازده مثقال ترنجبين بياشامند اوزان ادويه را برحسب عصيان و مجيب بودن طبع و غلظت و رقّت اخلاط ، زياد و كم مىبايد كرد . و بسا مىشود كه تربد سفيد ، تا چهار پنج مثقال ، نيم كوفته ، با زنجبيل ، از نيم الى يك مثقال در آن مطبوخ بايد جوشانيد ؛ يا آنكه مثقالى دواء التربد را قبل از دوا مصروف داشت ؛ يا در صاف دوا ريخته ، برهم زده ، بياشامند و مسهل ، الى سه مسهل در ايّام اوساط نوبهها لازم است كه بياشامد تا هفت نوبه انقضاء يابد .
بسا لازم مىشود در ربع ، تجويز فصد ؛ خاصه اينكه سودا ، محترقه از دم باشد و قاروره ، شديدة الحمرة و الغلظة باشد و رگهاى بدن ، برجسته و كلفت و نبض ، امتلاى دموى داشته باشد و نافض ، شديد الارتعاد نباشد و معتاد به فصد بوده و مدتى از اخراج خون ، تكاهل نموده باشد بعد از انقضاى سه اماله - باز در روز وسط - فصد را از باسليق نمايد ملاحظه خون را بعد از خروج ، به دقّت تمام نمايد : اگر سياه و غليظ است ، تا پنجاه و شصت و هفتاد مثقال بگيرد و اگر كمرنگ و رقيق به نظر آيد ، دست بر موضع نيشتر گذارد و تا ربع ساعت يا بيشتر بعد از آن دست را بردارند ؛ اگر خون ، سياه و غليظ برآيد بگذارند تا مقدار لازم برآيد و گرنه فورا ببندند كه در اخراجش مفاسد است كه اصغر از همه سوء القنية و طول مدت مرض .
است پس هرگاه بعد از اين تنقيهها نوبه بريده نشود ، تدابير ديگر لازم مىشود از مداومت به شرب سكنجبين بزورى ، بلكه شرب ماء الجبن صبحها . و قبل از بروز نوبه ،
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى ) — صفحة 265
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٢٦٥