در دايرهها دادن گنهگنه دو ساعت قبل از عروض - بعد از تنقيه - ، لازم است و در لازمهها كه به هيچ وجه آثار نوبه بروز ندارد ، لازم نيست
بايد تا دوازدهم ، هر روز صبح ، منضج مذكور در بلغمى را بياشامند و در روز افراد و اشتداد اعراض و يا بروز دو نوبه ، از دادن ملين و مسهل كه باعث زحمت مريض باشد و يا استعمال حقنهها ؛ خاصه قويه ، احتراز نمايند و مريض را به حالت خود گذارند و ملتفت وقت بروز نوبه باشند كه قبل از آن و به قرب نوبه ، غذائى و يا ميوه و يا اشياء بارده بالفعلى و يا حامضه ، مصروف نشود ؛ كه احتمال غش و سنگينى نوبه و امتداد ازمنهاش مىرود ؛ بلكه بايد معده ، خاليه از اين شواغل باشد و بدن از حركات عنيفه و عوارض نفسانيهء موذيه فارغ باشد .
همينكه آثار بروز نوبه و يا عوارض اشتداد ظاهر شود ، شروع به تجرّع آب داغ ؛ يا عرق گاو زبان ؛ يا چائى بىشيرينى يا كمشيرينى نمايد و در نوبههاى صفراوى ، عرق كاسنى داغ تجرّع نمايد و اگر تهوّع و آثار قى ظاهر باشد و قى نشود ، سكنجبين و آب گرم و قليل نمك و روغن بادام بياشامند و اعانت بر قى نمايد و مكرر بياشامد - اگر سكنجبين عسلى باشد ، انفع است - ، كه تكرار قى در ابتداى اين نوبهها ، قاطع اين نوبهها است .
بعد از احاطه تب گرم و شدت عطش ، شرب به آب سرد - بدون يخ - مضايقه نيست و در آخر تب گرم ، قبل از بروز نداوت و عرق ، آشاميدن سكنجبين با آب سرد ، نافع است و محرك سيلان عرق و قاطع نوبه است ؛ ولى در حين بروز عرق ، سكنجبين و آب سرد را موقوف دارد و چائى با عرق گاو زبان داغ تجرع نمايد تا عرق خشك شود . آن وقت بايد غذائى مصروف دارد ؛ خاصه اشتهائى بروز نمايد . و بهتر اينكه وقت تغذيهء معتادى مريض باشد كه نعم الاتّفاق است و غذايش آش جوجه يا گوشت نازكى با اسفناج و شبت و نعناع پخته و يا نخوداب زيرهدار ساده تا قبل از هفتم و بعد از هفتم ، با سكنجبين ، يا سركه و قند و يا آب تمر هندى يا كجرات چاشنىدار مصروف دارند .
بعد از دوازدهم مىبايد در تهيه مسهل مشروب باشند و رعايت روز شدّت و خفّت اعراض را زياده بر استعمال حقنه بايد نمود : كه مسهل ، در روز خفّت مصروف شود و در ابتداى بروز نوبه و حالت تهوّع و تقاضاى قى ، خورده نشود ؛ كه در ابتداى بروز نوبه ، احتمال قى و يقين بر عروض اضطراب و زحمات ديگر است و باوجود تهوّع ، يقينا قى خواهد كرد و اگر اتّفاقا اضطرابى و يا قى رو داده شود بايد اقدام نمود به دلك اطراف و گرم نمودن فم معده و استعمال اطليه ؛ از عود قمارى و صندل سرخ و گل داغستان در
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى ) — صفحة 262
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٢٦٢