گلاب سائيده بر فم معده و سينه و موضع قلب نمود و اگر عمل ، تأخير افتد ، تدارك آن را به حقنه از : شيره ثفل دواى مشروب ؛ يا لعاب خطمى و شيره كافشه و شكر سرخ و روغن بادام بايد كرد و در صورت عطش ، عوض آب ، تا نخوداب نخورده است ، عرق كاسنى ممزوج با عرق گاو زبان گرم - يا سرد - با قليل نبات - يا بدون نبات - مكرّر بياشامند و بعد از سه چهار دفعه عمل و اشتهاى صادق ، نخوداب با زيره طبخ نموده بايد داد .
مسهل ، همان مسهل مذكور است در شانزدهم و هيجدهم و بيست و دوم ايام شرب مسهل است اگر ايام اشتداد ، در اين روز اتّفاق نيفتد و شرب گنهگنه قبل از وقت نوبهها از لوازم است .
بعد از اينكه اين تنقيهها تمام شود و نوبهها انقطاع نپذيرد لازم مىشود كه چند روزى صبحها مداومت به نقوع كاسنى مركب نمايد كه ريشه كاسنى تر و چوب و برگش را نشسته از گل پاك نموده ، ده مثقالى الى بيست مثقال ؛ ريشه رازيانه يا تخمش از پنج الى ده مثقال نيم كوفته و پوست بيد ، مساوى كاسنى و يا كمتر - به ملاحظه حرارت و عدم حرارت مريض ، زياد و كم مىبايد كرد - و اول شب ، همه را در ظرفى ريخته ، شش پياله يا بيشتر عرق شاهترهء داغ بر رويش ريخته ، سرش را پوشيده ، صبح به آهستگى صاف خاليه از درد آن را برداشته ، يك پياله را اول گرم نموده و با نبات و يا ترنجبين بياشامند و بعد از ساعتى دو پيالهء آن را سرد ، با سكنجبين شكرى يا عسلى با گلقند و يا بدون آن - بر حسب اقتضاى حال مريض - مصروف دارند و گنهگنه را به وقت مسطور ، از يك نخود الى سه نخود حبّ كرده - يا در چائى يا عرق گاو زبان و يا آب گرم و يا سرد حل كرده - يك دفعه و يا به تدريج بياشامند حبّش را به تدريج فرو بردن انسب است - و بايد در ايّام شرب نقوع ، از يبوست طبع و نسبت آن غفلت نشود . براى رفع يبوست ، هرروزى كه عمل نشود عوض سكنجبين ، شيرخشت تازه دوازده مثقال داخل نقوع حل نموده بنوشند ؛ يا اماله از : شكر سرخ ، روغن كرچك ، ريوند چينى ، خاكشير ، نمك ، يك روز نه يك روز در روز خفّت اعراض بريزند ؛ يا دواء التربد يك مثقال و يا حبّى از : صبر زرد ، ريوند چينى ، هريك چهار مثقال ، مصطكى ، مرّمكى و زعفران و گل سرخ از هريك ، يك مثقال كوفته و بيخته و در صاف طبيخ بسفايج خمير كرده و به مقدار نخود حبّ ساخته ، از يك مثقال تا دو مثقال در روز خفت اعراض به علاوهء نقوع ، بلع نمايند و يا با عرق كاسنى گرم نموده ، فرو برند و نقوع را آن روز نخورند . اگر در روز خفّت ، دو سه مثقال نمك فرنگى در پياله نقوع حل كرده بياشامد رفع يبوست را مىنمايد و قالع نوبه هم
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى ) — صفحة 263
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٢٦٣