تبش لازمه است و بسيار ملايم و حرارتش سوزنده و گزنده نيست و شبيهترين تبها است به دق ؛ مگر اينكه در اين تب ، صلابتىاى در نبض نيست ؛ بلكه كمال لينت و نرمى در نبض و بدن ، هست و بدن خالى از نرمى و رخاوتى و تهبّج صورت و انتفاخى در اجفان نيست و از تدبير مقدم بر بروز تب از قلت حركات بدنيه و نفسانيه و كثرت خوردن اغذيه باردهء رطبهء مولدهء بلغم ، خاصه اكثار فواكه مولده بلغم مستعده مر قبول عفونت و كون در اهويه رطبه - مانند دار المرز و قرب دريا - و امثال امور مولدّهء اخلاط و رطوبات بلغميه مىتوان تشخيص نمود .
اگر عفونت بلغم ، خارج عروق مثل معده و دماغ و مفاصل و غيره باشد آن را مواظبه مىنامند ؛ زيرا كه آن ، تبى است هر روز مواظب صاحبش مىباشد و مدت نوبهاش هيجده ساعت است كه ابتداء شروع مىكند به كسالت و سنگينى همه اعضاء و قشعريره - كه عوام مىگويند جاروبترى به بدن ، خاصه پشتم مىكشند - و كم و زياد مىكند تا به لرز مىانجامد با سرماى بسيار ، گويا آب سرد و برف و يخ به اعضايش مىريزند و در خلل و فرج اعضايش داخل مىنمايند و مىلرزد تا بعد از مدتى كه كمكم از سرما منتقل به تب گرم ، مىشود و به حالت گرمى و سنگينى بدن هست تا نداوتى از بدن بروز كند و عرقى سيلان نمايد و اكثر اين است كه در تب گرم ، حالت خواب ؛ بلكه اشد از حالت خواب ، كسالت از سؤال و جواب و قلت عطش عارض شده و از شرب سيال باردى تنفّر دارد و اگر بياشامد موجب نفخ شكم و قراقر است . بول در اين تب ، مايل به بياض است و با غلظت و اگر صبغى داشته باشد ، از غلظت ، مايل به حمرت شده ؛ يا بلغم مالحى در مزاج ، قبول عفونت نموده است ؛ خاصه اگر شورى در دهن و يا حلاوتى احساس كند .
بعد از سيلان عرق ، بدن سرد مىشود و اكثر اين است كه عرق هم سرد و رائحه حامضه دارد و لزج است . و شش ساعت الى هشت و ده ساعت خالى از تب احساس مىشود و باز ، آثار نوبه بروز مىكند .
علاجش در روز اول
بروز ، شرب همان آب داغ در حال قشعريره تا تب گرم شود ، مكرر آشاميدن است . هرگاه تهوّع بهم رسد و آثار قى پديد آيد ، اعانت بر قى نمايد ؛ هر چند به شرب ماء العسل و روغن بادام و قليل نمك باشد تا هر قدر ممكن است قى نمايد ؛ خاصه اينكه غذائى خورده باشد . بعد از قى و آرام شدن و گذشتن ابتداى تب گرم و شدتّش و قبل از بروز عرق ، دو آب اماله از : شيره كافشه ، پنج مثقال ؛ شكر سرخ ، نه مثقال ؛ روغن كرچك ، پنج مثقال ، خاكشى ، دوازده مثقال و نمك ، يك مثقال بريزد و بعد از