راه رفتن در آفتاب و باد و تغيرات نفسانيه و بدنيّه حفظ نمايد ، شايد به همان قى روز اول و اماله روز دوم و پرهيز از مولّدات و محركات صفرا ، نوبه نيايد ؛
اگر آثار بروز نوبه ظاهر شود ، فورا دو سه پياله آب داغ بياشامد و هرگاه باز تهوّع باشد ، اعانت بر قى و دفع زرداب نمايد ؛ خاصه اينكه شوربائى يا نخودابى خورده باشد . و اگر تهوّع و آثار قى نباشد ، البته محرك نشود كه به همان آشاميدن آب داغ ، قشعريره و يا لرز تسكين مىيابد و تا لرز باقى است ، البته آب سرد را احتراز نمايد تا بعد از گرم شدن تام بدن ، آن وقت از آشاميدن آب سرد و يخ ، مضايقه و منعى نيست هر قدر كه رفع عطش نمايد بياشامد تا عرق بروز كند آن وقت براى ازدياد سيلان عرق ، مضايقه نيست كه آب داغ يا چاى كممايه و شيرينى داغ و يا عرق گاو زبان و نبات داغ ، پيالهاى بياشامد . با عدم اشتهاء ، ترك غذا در آن شب اسلم است و باوجود اشتها ، لعاب شوربا يا نخودآب بىچربى بعد از خشك شدن عرق و يا در آخر سيلان عرق ، مصروف دارد .
بايد متلفت شود مريض و طبيب ، كه نوبهء دوم شديدتر از اول و وقتش بيشتر از وقت روز اوّل مىباشد و يا ضعيفتر و وقتش عقبتر و يا در همهء آنها ، از شدت و ضعف و وقت ، مساوى با نوبهء اول است ؛ هرچند در غبّ ، قاعده اقتضا مىكند كه تا سه نوبه در تزايد و پيش افتادن وقت باشد و نوبهء چهارم ، مساوى با نوبهء سوّم باشد و بعد ازآنرو به انتقاص و خفّت و عقب افتادن وقتش كند ؛ ولى مىشود كه به واسطهء قى و اماله و تدابير ديگر ، صفراى موجبه حمى دفع شود و از نوبه دوم يا سوّم و چهارم ازديادى و پيش افتادنى نباشد خلاصه فائده و حسن ملتفت شدن اين است كه در صورت اولى ؛ يعنى اشتداد و مقدّم شدن وقت نوبه ، احتياج به شرب منضج در روز چهارم و تنقيه كاملهء بعد از آن ، بيشتر است .
روز پنجم كه نوبه سوّم است ، همان منضج را بياشامد و انتظار نوبه را داشته باشد ؛ اگر اشدّ از نوبه روز سوّم است ، در روز ششم كه روز راحت است تنقيه را از روز چهارم ، اقوى بايد نمود ؛ اگر اماله را انسب دانند در مشروب قبل از اماله ، ملينى مثل شيرخشت تا دوازده مثقال بيشتر يا كمتر داخل نمايند و اجزاى مسهله ؛ از قبيل سنا و گل سرخ ، در اجزاء اماله افزايند و فلوس و ريوند چينى را اضافه نمايند و اگر شرب مسهل مشروب را انسب دانند ، مطبوخ : سنا ، شش مثقال ؛ گل سرخ ، دو مثقال و بنفشه ، دو مثقال آلوى بخارائى ، بيست دانه عناب ، نه دانه سپستان ، نه دانه با ترنجبين ، نه مثقال يا شيرخشت ، مجوز است . و نقوعش نيز مجوز است . و نمكى فرنگى هم با شيرخشت و عرق كاسنى مجوز است .
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى ) — صفحة 255
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٢٥٥