يا قلعى بسايند كه قوتى از سرب و قلعى بردارد ، انفع است . بالجملة ، هرچه دافع سوداويت مزاج است و خون سوداوى كمتر توليد كند و مانع احتراق خون و ساير اخلاط باشد ، مانع اذيت بواسير است ، بسا مىشود كه به شرب ماء الجبن و غير آن براى اخراج فضول سوداويه ، احتياج بهم مىرسد و براى تبديل مزاج ، به شرب طبيخ بيخ چينى ، ضرورت ، داعى مىشود ؛ زيرا كه تهاون و كوتاهى در معالجه بواسير ، باعث مفاسد چندى است ؛ خاصه اينكه سيلان دم باشد ، منجر به ضعف قواى كبد و موجب استسقاء و غير آن مىگردد .
[ سدهء ماساريقا ]
از جمله امراضى كه از فساد هضم و سوء تدبير در اكل و شرب ، در اكثر به مرور حاصل مىشود ، سدهء واقعهء در ماساريقاست كه مانع از نفوذ صفوت اغذيه است به كبد .
عوارض سدهء وقوع شدهء در اين عروق از جانب معده و امعاء ، فعلهاى مختلفه غير منهضمه به غير ترتيب به نحوى كه بعضى آنها با علاجش مذكور شد . از جانب كبد و ما بعدش ، كمى بول و التهاب در موضع بواسطهء كمى نفوذ مرطبات غذائى و مائى و لينت براز و بسيارى آن است و بسيار مىشود كه براز ، سبز رنگ ديده مىشود ؛ خاصه در اطفال رضيعه از جهت درنگ نمودن صفوت غذا در ماساريقا و برگشتن آن به سوى امعاء و دفع شدنش .
علاج :
آشاميدن مفتّحات سدّه است ؛ از قبيل تخم كاسنى و رازيانه و تخم كرفس و تخم كشوث نيم كوفته ، از هريك تا دو مثقال - برحسب زيادى و كمى حرارت ، در وزن ادويه ، زياد و كم بايد بشود - اذخر ، زوفاى خشك ، افسنتين ، گل سرخ ، از هريك ، يك الى دو مثقال ، همه را در عرق كاسنى جوشانيده ، دو پياله از صافش را با ترنجبين ، از شش الى هشت مثقال و يا با نبات ، از سه الى پنج مثقال بياشامند و بعد از آن ، سكنجبين به فاصلهء دو ساعت بياشامند . و يك روز نه يك روز ، اماله را از : اكليل الملك ، بزرك ، تخم شنبليلهء نيم كوفته ، از هريك دو الى چهار مثقال ؛ افسنتين ، بابونهء خشك ، سداب خشك ، اذخر ، پرسياوشان و گل سرخ ، از هريك دو مثقال ؛ سناء مكى از چهار الى هشت مثقال ، همه را جوشانيده ، سه قسمت نموده ، كافشه از چهار الى شش مثقال در آب اماله ، شيره كشيده ، شكر سرخ و گزنگبين علفى - از هريك هشت الى دوازده مثقال - در آب اماله حل كرده و صاف نموده و در آب اول ، خاكشى و نمك طعام از يك مثقال الى دو مثقال داخل كرده و در آب دوم و سوم ، دو مثقال ريوند چينى بسايند و از بعد از خوردن دوا ، تا عصر ، سه