در تكرار حقنهء مذكوره . و در منضج و مسهل مشروب ، سورنجان مصرى - از يك مثقال تا دو مثقال و نيم - كوفته و زنيان - از نيم مثقال الى يك مثقال - با ساير اجزا بايد جوشانيد و در مطبوخ مسهل ، بايد پوست هليله زرد - از دو مثقال تا چهار مثقال نيم - كوفته با ساير اجزا بايد جوشانيد و مصروف داشت .
بعد از آنكه سه مسهل در عرض نه روز مشروب شد - كه دو سه روز منضج صرف شود و يك روز مسهل - و در اين ميانه با علامات دالهء بر زياده بودن خون و يا داله بر فساد كيفيتش ، بايد خون بگيرند و باسليق راست را فصد نمايند : روز فصد ، يك روز بعد از روز اماله دوّم يا روز بعد از روز شرب مسهل مشروب است كه بعد از خوردن منضج ، به فاصلهء ساعتى پيش از خوردن نهار ، فصد نمايند ؛ اعمّ از اينكه درد در ورك و يا عرق النساى راست باشد و يا در سمت چپ باشد ، لا محاله فصد اول را بايد از دست راست نمايد . فصد دوّم را اگر لازم شود و درد در چپ باشد ، از باسليق چپ كه مخالف در يك قطر است بايد كرد ؛ زيرا كه در صورت بودن ماده در سمت راست ، مخالفت در دو قطر لازم نيست و در سمت چپ را مخالفت در دو قطر ، در فصد اول لازم است . و بايد اين نكته را غافل نباشد كه منفعت كليّه بر اين عمل مترتّب است .
يك روز بعد از روز فصد ، مسهل مشروب لازم است و در بعضى اشخاص كه قى كردن براى آنها صعوبتى نداشته باشد ، شرب مقيّىء متوسط در قوّت و ضعف ، نفع بليغى مىنمايد ؛ خاصه اينكه عادت ايشان باشد كه مشروب را معدهء آنها نگاهدارى نكند و قى نمايند ، لازم است كه به شرب مقيىء ، مواد را از مفاصل ، منقلعه سازند ؛ هرچند در قى شدن مشروب ؛ خواه منضج باشد و خواه مسهل ، كه بعد از ساعتى يا بيشتر در معده باشد ، فوائد است ؛ زيرا كه اجزاء مخصوصه مناسبه ، مواد را از موضع علت حركت مىدهد براى اخراج و هرچه از آن به قى دفع نشود ، بقيه به اسهال قوّت مسهله ، اخراج خواهد شد يا به اندك تحريكى از شياف و يا اماله دفع مىشود .
حبوب مسهلهء مخصوصه ، انفع از مطبوخات است ؛ خاصه حتى كه از اين اجزاء تركيب شود : پوست هليله زرد ، صبر زرد ، سورنجان مصرى - از هريك چهار مثقال - شحم حنظل - دو مثقال - ريوند چينى - سه مثقال - زعفران ، سنبل الطيب ، گل سرخ ، مصطكى ، مرمكى - از هريك ، يك مثقال - همه را كوفته و بيخته ، در آب طبيخ ، دو مثقال تخم رازيانه هم كوفته و خمير كرده و با دست آلوده به روغن بادام ، به مقدار نخود حب نمايند . قدر خوراكش از يك مثقال است تا دو مثقال با قدرى آب گرم ، بلع نمايند . و
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى ) — صفحة 221
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٢٢١