[ انسداد مجراى سودا ]
از جمله سدهها ، انسداد مجراى سودا است كه مانع از انصباب فضول سوداوى است در طحال . علامت اين سدّه ، عروض يرقان اسود است و ثقل و تمدد در جانب راست و موضع كبد و سقوط اشتهاء و لاغرى طحال .
همهء اين عوارض ، به تدريج مىشود ؛ زيرا كه اگر سقوط اشتهاء دفعة بشود و ثقل در جانب چپ و موضع طحال پديدار گردد ، دليل وقوع سدّه در مجرائى است كه سودا از طحال به فم معده ترشح مىنمايد ؛ ولى يرقان اسودش باز به تدريج مىشود . و اين سدّه در هر جانب كه باشد ، اگر طول كشد و تهاون در علاجش شود ، زود سبب ورم كبد و صلابتش مىشود و همچنين است حال طحال ؛ تفاوت اين است كه در سدهء اوّلى ، كبد ، اسرع آفتا مىباشد و در ثانيه ، طحال ؛ ولى اضرار اوّلى به مزاج ساير اعضا ، بيشتر است .
[ درمان ]
علاج هر دو به شرب مفتّحات مىباشد ، از سكنجبين ساده تا بزورى و عنصلى رسد .
و حقنهها و مسهلات مشروبه به نحوى است كه مذكور شد ؛ ولى در اينجا مىبايد در اجزاء حقنه ، ريشه كرفس ، ريشه كبر ، ريشه رازيانه ، اذخر ، تخم شنبليله ، سداب خشك و تربد سفيد ، جوشانيده و سرداروجش بورهء ارمنى و نطرون و ريوند چينى باشد با فلوس يا بىفلوس و روغن بادام تلخ يا دوشاب و روغن كرچك . و در مسهل مشروبش ، بايد افتيمون شامى ، افسنتين ، شاهترهء خشك ، پرسياوشان ، سنا مكى ، تربد سفيد مجوّف و زنجبيل بايد جوشانيد و با فلوس و روغن بادام تلخ - يا بىفلوس با ترنجبين - بايد داد و در حبوبش افتيمون اسقولوقندريون و غاريقون و تربد سفيد مجوّف و حجر لاجورد و شحم حنظل و صبر زرد و مصلحاتش و يا ايارج فيقرا داخل نمايند .
در معالجه ، محتاج به فصد از باسليق راست و هم باسليق چپ و اسيلم راست و چپ مىباشد ؛ خصوصا كه عوارض ورم كبد يا ورم طحال - از لزوم تب و برآمدگى و صلابت موضع كبد يا موضع طحال و ساير علامات - بروز كند و حمرهء قاروره و درور عرق باشد ، بعد از معمول داشتن دو سه روز حقنههاى مذكوره و يا شرب مطبوخات مسهله و استعمال اضمده بر طحال - از قبيل سداب تر يا خشك ، بورهء ارمنى ، نطرون ، فلفل ، انجير خشك و اسقولوقندريون خيسانيده در سركهء تند ، خاصه مستحيله از خمر و يا سركه عنصل و بر موضع كبد ؛ از قبيل عود قمارى ، اذخر ، سعد كوفى ، سنبل الطّيب و صندل سرخ سائيده در گلاب و سركه و امثال آنها از لوازم است كه بايد مكرر ، اضمده و اطليه را نيم گرم در روز غير مسهل استعمال نمود .
امّا اغذيهء ايام شرب منضج و در روزهاى استعمالات حقنهها ، شورباى جوجهء مرغ