كه از ورم كيسه صفرا يا ورم كبد حادث شود كه از لوازمش دوام تب است و وجعى در سمت كبد كه زير دندههاى طرف راست محاذى ناف باشد و عطش و قى صفراوى و تلخى دهن و صفرت قاروره - تيرهتر از رنگ زعفران - ، مگر اينكه ورم كبد به قسمى باشد كه مجراى حدبه كبد كه مدفع بول است ، تنگ و سد نمايد ؛ در اين صورت بول ، قليل و رقيق و كمرنگ است ؛ بر خلاف يرقانى كه از غلبهء توليد صفرا به واسطهء اكثار در اكل و شرب مولدات صفراء و يا از شدت حرارت هوا و طول مقام در آفتاب و مجاورت آتش عارض شود كه خالى از تب و درد است . اجمالا به همهء اقسام ، اشاره نمود .
علاج همهء اقسام ، در تبريد و اخراج صفرا نزديك بهم است . پس مىبايد هر روز آب كاسنى تر بريده را ؛ يا نقوع كاسنى را كه تا بيست مثقال ريشه و چوب و برگ كاسنى از گل و خاك پاك كردهء نشسته را شب خيسانيده در عرق كاسنى داغ تا هشتاد و صد مثقال يا عرق شاهتره و صبح از صاف نقوع يا آب كاسنى بريده تا چهل مثقال ، ممزوج با شانزده الى سى و دو مثقال سكنجبين ترش بياشامند . و اگر سرفه يا خراش سينه يا عللى در اعضاء تنفس باشد ، كاسنى را در عرق نيلوفر بايد خيسانيد و با شربت نارنج بايد آشاميد ؛ ولى در بودن سده بايد سكنجبين داد و در امالههاى مذكوره ، ريوند لازم است . و در مسهل مشروب ، آب كاسنى تر بريده و يا نقوع كاسنى تا بيست مثقال و ريوند از نيم مثقال - الى يك مثقال داخل بايد نمود . مبردات حامضهء بعيدة الاستحاله به صفرا ، انسب است ؛ مانند انارين و نقوع آلوى بخارائى و تمر هندى و قيسى و پرهء زردآلوى ترش و امثال اينها .
و كاهو - با سكنجبين يا سركه - غذاى روز غير مسهل ، بسيار نافع است . و همچنين خيار سبز و خيار چنبر . و اگر عطش وافر باشد و در اعضاء تنفس علّتى باشد ، آشاميدن آب هندوانه مناسب است و بهتر اين است كه در روز شرب مسهل ، عوض نخوداب - بعد از دو سه مجلس عمل - بياشامند تا از استحاله محفوظ باشد ؛ يا قبل از شرب هندوانه ، شربت نارنج يا تمر و يا سكنجبين بياشامند و بعد از ساعتى هندوانه را بياشامند .
هرگاه ورمى در كبد باشد و علامات غلبهء خون باشد ، فصد باسليق از دست راست لازم است . در همچو مقامى ، يرقان مانع از فصد نيست و مىبايد بعد از اماله و شرب يك دو مسهل ، فصد را نمايند تا از غلبه و فساد صفرا ايمن باشند . و در ورم كيسه صفرا ، احتياج به فصد نمىباشد مگر بهندرت كه آثار غلبهء خون و حمرت قاروره - كه غالب بر صفرت و زعفرانيت مىباشد - و در اين صورت ، فصد باسليق ، مجوّز است و اخراج ، كمتر بايد كرد .
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى ) — صفحة 226
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٢٢٦