اناردانه - يا انار كه شيرهء هستهء انار ، داخل آش شده باشد - يا آش سماق شهرى و يا شكي و يا حريره آرد برنج برشته كرده و يا نشاسته برنج يا نشاسته گندم و از ميوهها ، انار ترش و شيرين يا نارنگى يا جويدن به بر آتش برشته كرده . و در روزهاى شرب مسهلات مزلقه ، نخود آب ماش و زيرهدار است و در شبها ، پلو ماش و يا بابونه و يا گشنيز با زرده تخم مرغ يا زرشك بىدانه - در صورتى كه عليل ، تب نداشته باشد و گرنه به همان آشها يا حريره اكتفا نمايد كه با بودن تب ، خوردن چلو و پلو مناسب نيست - خلاصه ، اغذيه ايام تنقيه ، بايد از اين قبيل باشد . و بعد از انقضاى ايام تنقيه ، اغذيه مناسبهء ناقهين بعد از اين مرضها ، اين است كه : روزها ، نان و مربّاى به شيرين يا ترشىدار و مرباى پوست پسته و مرباى زرشك و مرباى آلو بالو و پنير مخلوط با آويشم - كه شير از آبشن مىگويند - ، با پالودهء نشاسته و شبها را پلو ماش يا چلو با فسوجن انار دانه و بادام بوداده و بال و ران جوجه مصروف دارند . و براى قوّت معده و امعاء و عدم عود مرض ، مداومت به جوارشات قابضه ؛ از قبيل جوزى و خرنوب و سفرجلى ممسك و جوارش خبث الحديد و غير آنها و در اشخاصى كه از چهل و پنجاه سال و زياده ، سن ايشان گذشته باشد ، مداومت ترياق بر شعثا و فلونيا و حبّ نشاط ، بسيار فائده مىكند .
اين معالجات مذكوره و اوزان ادويه ، براى اسنان از بعد از بلوغ است تا سن شيخوخيت و در اطفال و سن صبا ، اوزان را ثلث و كمتر بايد كرد .
در رضيع و شيرخوارگان ،
اصلاح شير مرضعه ، لازم است ؛ خاصه اينكه به غير از شير ، غذائى ديگر نخورد و ادويه را به مرضعه بايد خورانيد و به رضيع هم بايد قدرى داد ؛ ولى مسهلات لازمه را به رضيع بايد داد و خون از مرضعه بايد گرفت و پرهيز را مرضعه بايد بكند .
[ قولنج و ايلاوس ]
از جمله مفاسدى كه بر امتلاى معائى و سوء تدبير در خوردن اغذيه و سوء هضم در معده مترتّب مىشود ، حدوث « قولنج » است كه عبارت است از اجتماع فضول غذائى يا تراكم رطوبات لزجه يا احتباس رياح غليظه در جوف روده قولون كه قولنج واقعى به عرف اطباء ، عبارت از آن است و هرگاه در معاء دقاق و يا صائم ، اين فضول ، محتبس شود ، مسمى به ايلاوس است . و بالجملة ، علامتش حبس شكم و دفع نشدن براز و درد زير ناف و بالاى ناف است . تفاوت ميانه اقسام ، بيشتر در « ريحى » است كه سنگينى ندارد و قراقر و جابجا شدن درد است بهطورى كه گويا سيخى فرو مىرود و در هر موضعى كه ريح به آنجا توجه مىنمايد و متراكم مىشود . هرگاه در دقاق ، احتباس باشد ، عوارض ،