تخطي إلى المحتوى الرئيسي

شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى ) — صفحة 209

مساهمون:

ص٢٠٩
دنده‌هاى طرف چپ ، تا محاذى ناف . و اگر در عروق و مجارى جاذبه از كبد باشد سنگينى طرف راست محاذى دنده‌هاى طرف چپ يعنى روبروى آنها و كمودت رنگ بدن و عروض نفخه و قراقر در آن سمت و بسا مىشود كه بول سياه‌رنگ مىشود و بوى ترشى مىدهد و بالجملة عوارض غلبهء سودا بروز نمايند . بسا مىشود كه عروض اين سده‌ها ، بدون نزلات از اعالى بدن مىشود و بلكه از امتلاءات معدى و معائى و خوردن اغذيهء غليظهء مسدده عارض مىشود و بيشتر اين سدّه ها كه مانع ترويح است ، محدث تبهاى لازمه و نائبه مىباشد كه بدون تفتيح آن سدد ، حميات معروضه رفع نمىشود . بسا مىشود كه همان سده‌ها ، اسباب عروض اورام اعضاى باطنه و يا اورام اعضاى ظاهره مىشود كه همان فضول محتبسهء عقيب سده ، متخلل در خلل و فرج عضو مىشود و حجم عضو را از ما ينبغى زياد مىكند و بروز ورم مىشود .

[ بروز ورم در اعضاى ظاهره و باطنه ]

پس اگر در اعضاى ظاهره بروز كند ، به ادراك بصرى و لمسى ، اقسامش معلوم مىشود كه ماده متخلله ، خون است يا صفراء يا بلغم يا سودا است يا رياح غليظه يا رطوبت و يا مائيت است كه آبى در آن فضا جمع شده - مانند استسقاء زقى و قيلة الماء - اگر ورم در اعضاى باطنه حادث شود ، به علامات ، معلوم مىشود ؛ مثلا ورم‌هائى كه ماده‌اش رياح نباشد همه در ثقل و سنگينى موضع ورم شريك مىباشد كه عليل ، احساس به سنگينى موضع ورم مىكند ؛ هرچند آن عضو را عديم الحس باشد ؛ مانند كبد يا كليه . در درد ، سوزش ، تمدد و تب دائمى ، اورام حادثه از مواد حاره ، شريكند و تفاوت در صفرا ، سوزش و كمى تمدّد است و در خون ، نبودن سوزش و زياد بودن تمدّد است و در اورام حادثه از مواد بارده ، مثل بلغم و سودا ، وجود ثقل و تمدّد و صلابت در سوداوى و رخاوت در بلغمى و رطوبى است . و مىشود كه در اورام حادثه از بلغم صالح و سوداى محرقهء از صفرا ، تب لازمهء خفيفى باشد و در اورام ريحيه ، تمدد و خفر موضع و احساس به چيزى كه گويا فرو مىرود در موضع ، و حركات اختلاجيه است .

[ بروز ورم ، در عصب و عضو عصبانى و احشاء ]

اگر ورم ، در عصب و عضو عصبانى باشد ، زيادتى وجع و تمدد و پريشانى حواس است . اگر در احشاء باشد ، انتفاخ شكم و قراقر زياد و سوء استمراء مىباشد .

[ انفجار ورم ]

اگر از ورمى باشد كه قابل انفجار باشد ، در قرب انفجار ، اعراض ورم ، اشتداد بهم مىرساند و در حين انفجار ، قشعريره و سرما و لرز عارض مىشود و بعد از انفجار ،
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى ) — صفحة 209 | مؤسسه احياء طب طبيعى / ميرزا حاجى بابا محمد تقى شيرازى