امّا امورى كه در نوشيدنىها لازم است كه مراعات شوند
عبارتند از :
اوّل ، آب را تنها در تشنگى صادق « 1 » ، آن هم بعد از غذا - نه در بين غذا - آن هم از آب خالص بياشامند .
دوّم ، شربتهاى ترشىدار را قبل و در خلال غذا بياشامند ؛ مگر اينكه معدهء ايشان ، گرم يا صفراوى باشد كه در اين صورت مىتوان در ختم غذا هم آشاميد .
سوّم ، شربتهاى شيرين ، مانند دارچينى و عرق نعناعدار را در آخر غذا تناول نمايند ؛ خصوصا آگر معده ، قوت تحليل و طبخش ضعيف باشد .
چهارم ، اگر گرمى و صفراوى بر معده غالب باشد ، نوشيدن دوغ ، در خلال غذا خوردن تا آخر و در ختم غذا ، و نيز كمى بعد از غذا ، گوارندهء خوبى است .
فصل سوّم : تدبير احتباس و استفراغ
طبع ، از جهت مدفوع
بايد در حال ميانهء نرمى و خشكى باشد ؛ بنابراين ، در شبانه روز ، بايد بدن ، يك يا دو دفعه فضولات را بيرون بريزد و اگر كمتر از يك دفعه شد ، لازم است به آشهاى ملين يا آبگوشت ملين كه مثل آلو بخارا و تمر هندى و قيسى و ترشاله - پرهء زردآلوى خشك - داشته باشد ، يا به ميوههاى ملين ، طبع را نرم كند . امّا اگر زياده از دو سه دفعه عمل كند و با نرمى باشد ، بايد با غذاهاى بىرطوبت مثل نان و پنير ، چلو و پلو ماش ، رفع شود .
از جهت ادرار بول ،
بايد مراعات عادت را كرد : اگر كمتر از عادت شود ، درصورتىكه بدنش عرق زياد كرد ، يا آب و امثال آن از مدرّات را نخورده ، يا حركت زيادى كرده ، يا شكمش نرمى به هم رسانيده ، يا قىء زياد يا فصد يا خوندماغى وافرى صورت گرفته است ، بداند كه سبب كمى بول ، اين امور است و تغيير دادن اين امور ، بول را عادى مىكند . و همچنين درصورتىكه ادرار ، از عادت افزوده است ، اگر سببش اكثار مدرّات است ، ترك آنها بول را
هامش
( 1 ) . تشنگى صادق ، تشنگى است كه از نياز بافتهاى بدن به آب و يا نياز غذا جهت ورود به كبد يا اعضاى بدن به اختلاط با آب باشد و اما اگر از غلبهء بلغم مالح يا بلغم بورقى بر معده باشد ، كاذب است . و علامت تشنگى كاذب ، آن است كه پس از خوردن غذا باشد و هرچه بيشتر آب خورده شود ، تشنگى رفع نشود . م .