تبصره :
فوريتهاى درمانى در سموم قويّه : هرگاه در اثر ورود سم به بدن ، قوت جسمانى به سرعت تحليل رود و نفس ساقط شود و غشى و برودت اطراف با التهاب زياد در شكم و حوالى قلب به هم رسد ، حدس صائب اين است كه از سموم قويه و سريعة الاهلاك است كه با مزاج انسانى كمال ضديت را دارد ؛ بنابراين بايد به آشاميدن ترياقات قوى الاثر و زودبازده كه هم حافظ روح حيوانى باشند و هم سم را از بدن بيرون كنند مبادرت ورزيده و عوارض ويژهء آن را كه از نوعى خاص از سموم است يا در بخشى از بدن اثر نهاده است را درمان نمود كه به برخى از اين عوارض و نحوهء معالجهء هريك اشاره مىشود :
اگر اضطرابى در پائين شكم رخ داده است ، آن را با شيافات ملينه و حقنههاى لينه از شير و كره و روغن بادام و لعاب اسفرزه يا لعاب تخم مرو و تخم ريحان و آب طبيخ مخلصه و گاو زبان و امثال آنها علاج نمايند .
اگر زردى در چشم و صورت نمايان شود ، معلوم است كه اضرارش به كبد بيشتر است و بايد موضع كبد را اطليهاى بمالند و اشربهء خاصه به كبد ، مانند آب كاسنى و « زرشكيه » و انارين را قبل از ترياقات حافظهء مذكوره يا بعد از آن بياشامند .
اگر طپش قلب و غشى و تنگى نفس پديدار شود ، اضرارش به قلب بيشتر است و بايد از اطليهء مبردهء حافظهء قلب ، مانند صندلين ، گل داغستان ، سنبل الطيب ، پادزهر معدنى و امثال آنها را بسايند و با آب گشنيز تر ، عرق بيدمشك ، گلاب ، عرق بهار ، عرق گاو زبان و بادرنجبويه و امثال آن بر موضع قلب بمالند و پارچههاى كتان متعدده را در آنها تر كرده و بر سينه و فم معده بيفكنند و اشربهء بادرنجبويه و ابريشم و اظفار الطيبدار و شربت فواكه با ورق طلا و نقرهء مرواريددار و امثال آنها بياشامند .
اگر تشنج و لرزيدن سر و بدن و سوء تكلم و پريشانى حواس باشد ، معلوم