و سبب عطش از برف بقول علامهء شيرازى تكثيف رطوبات معده و اجتماع حرارت آن و على ما ذهب اليه القرشى عود نمودن برف بعد ورود خود در معده بمزاج حار اصلىست چه برف بالقوهء حار و مركب از اجزاى دخانيه است اگرچه بالفعل بارد باشد و لكل منهما على الاخر شكوك لا يسعه هذا المختصر و بعضى بر انند كه بسبب برودت برف حرارت غريزيه گريخته بقلب اندر رسد و سخونت وى زياده كند پس عطش مفرط دست دهد و اكل اشياء غليظه باعث عطش از ان مىگردد كه طبيعة و حرارة غريزى باذن خالقها تبارك و تعالى بسوى معده براى تلطيف و تقطيع غذاء غليظ توجه نمايد و ايضا شى غليظ در ماساريقا بچسپد و نفوذ آب را منع كند پس بالضرور طبيعت اشتياق آب نمايد تا ويرا از انجا بزدايد
قسم دوم در عطش كاذب
و وى آنست كه بنا بر اجتماع خلط مالح غليظ چون بلغم شور يا خلط شديد اليبس چون بلغم جصى و سوداء حراقى در معده بمنصهء ظهور رسد و از خواص ويست كه هرچند آب خورند تشنگى زياده شود و چون بر عطش صبر نمايند يا خود را بخواب مشغول دارند تسكين در تشنگى پديد آيد زيرا كه نوشيدن آب موجب ازدياد سبب و صبر بر ان باعث اشتداد حرارت احشا و تلطيف خلط مولد عطشست
عطموس
بضم اول و سكون ثانى و ضم ميم و سكون واو و سين مهمله فوقانى خمارست و مر فى باب الخاء المعجمة فتذكر
فصل چهاردهم در طاء معجمه
مشتمل بر دو مرض
عظم الراس
پوشيده نماند كه عظم بكسر اول و سكون ثانى و ميم بمعنى بزرگى و كلانى آمده و عظم الراس مرادف تعظيم الراس است و مر فى باب الفوقانى
عظم اللسان
اولاع اللسانست و در باب الالف ذكر يافت
فصل پانزدهم در فا
مشتمل بر دو مرض
عفل
بفتح اول و ثانى و سكون لام على ما فى بعض كتب اللغة گوشت پارهايست كه بر در فرج برايد و از ذخيره مرادف رتق معلوم مىشود و مؤلف عليه الرحمه بتبعيت حكيم محمد يوسف ويرا بهيئتى كه شبيه باورهء خصيهء رجال در فرج نسا برآيد تعبير نموده و پوشيده نيست كه بحسب ظاهر فيما بين معانى ثلثه تغاير ما مفهوم مىگردد بهر كيف عليله را عفلا بر وزن رتقا گويند و تفصيل عبارت از اصلاح اين مرضست
عفونة
بضم اول و ثانى و سكون واو و فتح نون و سكون فوقانى در لغة بمعنى گندگى و بوسيدگى آمده و در اصطلاح اطبا عبارت از انست كه جسم رطوبتناك را با وجود بقاء نوع آن حرارة غريبه مستحيل بكيفيتى سازد كه مخالف غاية مقصوده باشد و المناسبة فيما بين المعنيين غنى عن البيان
فصل شانزدهم در قاف
مشتمل بر پنج مرض
عقم
بفتح اول و سكون ثانى و ميم عقرست و صاحبش را عقيم بالفتح و