شهوة هنگام خوردن چيزى ترش بدغدغ و قابض بديع بر ششم و سلامة افعال معده بنا بر صحت قوى آن بر هفتم گواهى دهد انتباه گاه باشد كه نقصان خون بدن و ترك شرب شراب معتاد و عروض غم يا هم و كرمان روده كه متصاعد شره در فم معده آيند و تنفر طبيعت و ضعف قوت جاذبهء معده باعث اين علت شود و نقاهت بدن و تقدم سبب و آثار غم و هم و امارات ديدان و متغير گشتن طبيعت از هجوم مگس و مانند آن و وجود اشتها هنگام عدم غذا و در حين وجود غذا عدم اشتها بر آن شاهد بود فائده باشد كه از خوردن قليلى از غذا بنا بر تنبيه طبيعت و قوت جاذبه يا بودن غذا مضاد كيفيت مسقطة الشهوة اشتها پديد آيد
ضعف الكبد و الكلية و المثانة و القلب و الدّماغ
عبارة از ظهور آفت در قوى و افعال اين اعضاست و در مواضع خود از كتب طبيه بتفصيل مذكور لهذا بذكر اجمالى آن در اينجا اكتفا نموده پوشيده نماند كه ضعف در اعضاء مسطوره از سوء مزاج ساذج بود يا مادى و حدوث امراض ديگر در نفس آنها يا در عضوى كه مجاور و مشاركة آنها باشد صورتپذير مىشود و امارات ضعف دماغ در اثناء ذكر صداع ضعف دماغى ذكر يافت و ضعف قلب را از خفقان دائمى توان دريافت و بر ضعف مثانه وجود آفة در ان شاهد بود و درد كمرگاه گاهگاه خاصهء هنگام انحنا و انصباب و از پهلو به پهلو برگشتن و نقصان باه و قلت بول غسالى كه بعد چندى در ان رسوب كند و كفك دريا مانند بر سر آن چيزى ظاهر گردد بر ضعف كليه دلالة كند و دليل ضعف كبد در اكثر قلة براز غسالى و نحافة بدن و كمى اشتها و احيانا سقوط آن و احساس درد نرم جانب راست از ابتدائى جايگاه سر جگر تا ضلع قصرى خاصه هنگام نفوذ غذا بجگر و بودن رنگرو و بدن مائل بخضرة و بياض و گاهى بصفرة و كمودتست فائده عمدهترين علامات ضعف عضوى از تن اعضا ماؤفيه ويست فافهم
فصل پنجم در ضاد معجمه با غين
معجمه مشتمل بر سه مرض
ضغط القلب
پوشيده نماند كه ضغط بفتح اول و سكون ثانى و طاء مهمله على ما مر فى فصل الالف در لغة مصدرست كه بمعنى افشردن آمده و منه الوجع الضاغط و ضغطه بالحاق فوقانى موقوفه اسم حاصل بالمصدرست كه بمعنى فشارش مستعمل شده و منه ضغطة القبر و ضغطة القلب در عرف اطبا آنست كه آدمى دريابد كه دل او منضغط و منعصر مىشود پس بنا بر اذية قلب و ذوبان رطوبات معده و قصبهء ريه و حوالى حلق بسبب اشتعال حرارت ناريه از جهة ضعف حار غريزى و ضعيف شدن قوى و قلة وصول نسيم بارد غشى افتد و لعاب بسيار از دهان برآيد و سبب وى سودائى اندكست كه بنا بر