جبلى و لاعلاج و اخرى عرضى و علاجپذير بود و سبب جبلى آنست كه سينه در اصل خلقت تنگ مخلوق شود و بدان سبب آلات تنفس كما ينبغى منبسط نشود و عرضى از حصول بلغم در ريه و عروق خشنه و امتلاء شش و سينه از ابخره قلبيه و استيلاء سوء مزاج و استرخاء عضلات سينه و يبوست شش و برودت ريه و نفوذ ريح غليظ در منافذ تنفس و انصباب ماده كثيره در سينه يا در اعضاء مجاورهء آن و حركت بحران امراض حاده و ورم شش و تقلص غشاء مستبطن سينه و پهلو نسبت استيلاء مزاج حار يابس و امتلاء معده و حدوث خناق صورت بندد و لهث و خرخره و خروج بلغم و سرفه بر اول و عظم نفس و نبض تواتر آن و تشنگى مفرط كه از نوشيدن آب تسكين نيابد بر دوم و آثار حرارت شش بر سوم و نفس بكا و نفس انتصاب و لينه نبض بر چهارم و عطش و دقت صوت و چيزى بنفث نابرآمدن و بتناول مرطبات منتفع گشتن بر پنجم و امارات برودت و حدوث علة اكثر در سن شيخوخة و بودن وى اندك در ابتداء و مستحكم شدن آن در انتها بر ششم و عدم ثقل سينه و سرفه يابس و اشتداد علة از اكل اشياء نفاخه بادافزا بر هفتم و قلة سرفه و احساس عليل به حركت ماده هنگام انتقال خود از پهلو به پهلو بر هشتم و حدوث علة در روز باحورى بر نهم و عروض مرض به تبع اورام اعضاء باطنه بر دهم و تب لازم و عسر حركات و عدم قدرت بر سرفه و اخراج زبان و عروض غشى بهنگام سعال و جحوظ عيون و خفه شدن و سخن بيهوشانه گفتن بر يازدهم و عارض گشتن بيمارى بر پرى معده بر دوازدهم و لحوق علة بعد حدوث خناق بر سيزدهم دلالت كند فائده در قسم اول هرگاه كه بلغم غليظ بسرفه مندفع نشود و به زودى تدارك آن نرود ناچار بيمار در خواب محتنق شود يا باستسقاء لحمى مبتلا گردد فائده جليله در بيان نفس ناطبيعى كه بسوء تنفس اشتهار دارد پوشيده نماند كه بعضى از انواع سوء تنفس اگرچه در اثناء بيان اسباب و علامات اين علت ذكر يافت اما بنا بر تكثير فوائد و استيعاب اقسام بتكرار كلام مىپردازد بايد دانست كه اگر هنگام دمزدن سينه و شش فراختر گردد و نفس را عظيم خوانند و در صورت عكس صغير نامند و عظم از قوت قوه و شدة حاجة و مطاوعة إله صورت بندد و از ضد آن صغر دست دهد و باشد كه نفس صغير بنا بر درد دافهء در آلات تنفس و عجز آنها از حركة بمنصهء ظهور رسد و از خواص ويست كه گاه گاه بسبب حاجة و جهد قوة يا درد اندر ميانه عظيم گردد و گاهى نفس ضيق با وصف ضيق خود صغير بود و تواتر نفس صغير دليل درد آلات تنفسست و تفاوت آن علامت بطلان حرارة غريزى و قوت حركة انبساطى نفس عظيم نشان كثرت حاجة باخراج هواء
فصول الأعراض ( شرح حدود الأمراض ) — صفحة 226
مساهمون: حكيم سيد ابو القاسم ( مير قدرت الله قادرى )
ص٢٢٦