معجمه گويند دريافت مىشود و كذلك بعض اهل لغت اين هر دو لفظ را بمعنى تيز دادن نوشتهاند و بالجمله افراط وى مرضست و اكثر از تولد رياح در حوالى مقعد و امعا بنا بر كثرت تناول اغذيهء نفاخه باد افزا با وجود قوة قوة دافعه متولد گردد و تقدم سبب بر ان گواهى دهد هذا اكنون بايد دانست كه ريح همچنانكه از دبر خارج مىشود گاهى از قبل زنان چنانچه در بعض اقسام رجا هويداست و بر سبيل ندرة از قبل مردان نيز خارج شود
ضرو
بفتح اول و سكون ثانى و دال مهمله سيلان خون از جراحتست
ضرس
بفتح اول و ثانى و سكون سين مهمله على ما هو المشهور كيفيتىست خدرى كه دندان را بنا بر خائيدن چيزى عفص يا ترش يا مرور خلط حامض بر اسنان هنگام مندفع شدن آن بقى يا برآمدن ابخره از خلط كذائى بدندان عارض شود و فارسى وى كندى دندانست و نوعى از آنكه بذهاب ماء الاسنان موسومست در باب ذال معجمه مذكور شد و پوشيده نماند كه اشياء عفصه يا حامضه ما دامى كه بسبب غلظ ماخوذ صلاحيت آن نداشته باشد كه زنانى شايستهء بر دندان مكث نمايند تا لطيف آن در جرم دندان غوص نموده باحداث كيفيت مسطوره پردازد موجب توليد اين مرض نگردند چنانچه اين معنى در سركهء صادق الحموضة هويداست تنبيه از تفحص كتب لغة اطلاق اين لفظ بر درد مفاصل نيز ظاهر مىشود صاحب كشف اللغات گويد ضرس بفتحتين علتىست كه درد به بندان پيدا شود
فصل چهارم در ضاء معجمه با عين
مهمله مشتمل بر هفت مرض
ضعف
بفتح اول و سكون ثانى و فا كيفيتىست كه چون در عضوى از اعضا متمكن شود فعل طبيعى آن با وى على ما ينبغى بحصول نهانجامد و بالجمله وى لغة و اصطلاحا خلاف قوتست
ضعف البصر
آنست كه در فعل بصارت خلل راه يابد و صاحبش هر چيز را چنانچه هست از قريب و بعيد بالاستقصا ديدن نتواند يا از مسافة بعيده كه باصرهء صحيحهء تا آنجا كار مىكند نهبيند اگرچه از موضع قريب كما هو بر هر شى مطلع گردد يا در ابصار خطا كند چنانچه چيزى خورد را بزرگ بيند و بزرگ را خورد و اسود را اخضر و اخضر را اسود و مثلث را مربع و مربع را مثلث و بالجمله از درك شكل و لون اشياء على ما هى عليه فى الحقيقة عاجز شود هذا اكنون بايد دانست حدوث اين مرض گاهى از سوء مزاج حار اجزاء چشم ساذج بود خواه مادى و گاهى از سوء مزاج بارد آن كذلك و گاهى بمشاركة معده دست دهد و لاغرى چشم و در ؟ ؟ ؟ گو رفتن آن و رطوبت از چشم و بينى كمتر آمدن و در حين گرسنگى و هنگام گرمى و بعد اسهال علت ظاهر شدن و پس از تناول غذا و خواب ضعف در ضعف بصارة پديد آمدن بر حرارت ساذجه و حمرت عين و انتفاح آن بر حرارت