زمان در اينچنين اوان بسعى قرحه بالضرورت آن ناصور شادى شود و كذلك قرحه متقيحه بىتنقيه مده كه بسعال و نفث و تجفيف بود به نشود و پوشيده نيست كه سعال مزيد توسع قرحه و حرقت ويست و ايضا دغدغه كه از سرفه بهم رسد موجب اشتداد وجع و باعث ازدياد جذب موادست و استعمال ادويهء مجففه مانع النفث و به كار بردن داروهاى منقيه ملين و مرطب قرحه و در صورت آماس على ما لا يخفى اجتماع همگى موانعات مسطوره در قسمين اولين مانع البرءست و نيز وى گويد كه از معاونات عدم التحام قرحه ريه دوام حركت آن و سعه و كثرت عروق وى و وجوب ضعف قوى ادويهء مشروبه بنا بر بعد مسافت و بلادت ادويه بارده از نفوذ و مزيد حرارت بودن حاره و مفروق بودن مجففه و مانع الالتهام بودن مرطبه است تنبيه حمى كه با سل يار باشد على ما يفهم صراحة من كلام البعض دقست و بعضى ويرا بحمى دقيه يعنى تبى كه باعتبار آثار يا دق حقيقى مشابهة دارد تعبير كردهاند و بر اين تقدير على ما لا يخفى على الطبيب الماهر عفنى خواهد بود نه يومى تامل نذر
سل العين
پوشيده نماند كه سل على ما مر آنفا بمعنى هزال و لاغرى آمده و عين بفتح عين مهمله و سكون تحتانى و نون بتازى چشم را گويند و سل العين عبارت از ضمور و لاغرى حدقه است و حدوث وى اكثر بعد طول امراض چشم خاصه اگر هوا خشك باشد صورت بندد و گاهى در سبل نيز بنا بر ضعف از استعمال غذا حدقه بضمور گرايد و نقصان روح باصره و لاغرى چشم و ضعف فعل وى خاصهء اين مرضست و علت موسومه در مشايخ و هو الاكثر بسبب نقصان رطوبات اصليه و در شبان و هو الاقل الاندر بنا بر استيلاء يبوست بر زجاجيه يا جليديه يا بيضيه از جهة كثرت استفراغ نايافتن غذا زمانى طويل و وقوع سده در عرق مشيمه با شبكه و ضعف قوى چشم از اغتذا بظهور مىپوندد و روشن باد كه حدوث اين نوع اكثر در يك چشم باشد زيرا كه طبيعت باذن خالقها تبارك و تعالى تا مقدور باحد التساويين عن كليهما حمايت مىكند و آفت هريكى از انها مىاندازد لهذا حدوث نزول الماء اكثر در يك چشم باشد و اللّه اعلم
سلسل البول
پوشيده نماند كه سلسل البول بفتح سين مهمله و كسر لام و سين مهمله ثانى در لغت بمعنى هموار و روان آمده و بول بفتح موحده و سكون واو و لام بتازى شاشه است و سلسل البول در عرف جمهور اطبا عبارت از خروج بول بلااراده است و بعضى ويرا بر ذيابيطس نيز اطلاق كردهاند چنانچه در اثناء ذكر ذيابيطس مفصلا ذكر يافت هذا اكنون بايد دانست كه خروج بول بلااراده بسبب استرخاء مثانه يا استرخاء عضله محيطه او بواسطهء فرط برودت و رطوبة و زوال فقرات محاذى وى به داخل يا خارج بوقوع ضربه يا