ملاذه و بر ثانى كثرت لعاب دهن و عدم حرارت و حمرت دلالت كند
سقاقلوس
بفتح اول و ثانى و الف و قاف ثانى و ضم لام و سكون واو و سين مهمله لفظ يونانىست و تفسره بالعربى موت العضو و بطلان حسه و وى ورمىست عظيم خبيث كه از مادهء رديه و خون غليظ حادث شود و بنا بر عظم و غلظت خود بانضغاط عروق و شرائين عضو ماؤف پردازد پس بواسطهء انسداد مسالك نسيم و منع ترويح عضو مسطور سياه و فاسد شود و فساد در حوالى آن عضو نيز سرايت كند و حرارت غريزى وى بميرد هذا اكنون بايد دانست كه تسميه مرض مسطور باسم مزبور مشروط بدانست كه اصلاحش در عضو باقى نماند چه اگر گونهء حس در عضو باقى بود على ما هو راى الجمهور سقاقلوس نبود زيرا كه شروع علت موسومه را تا به بطلان حس بالكليه نرسد على ما سيجيئ فى باب العين المعجمة ان شاء اللّه تعالى غانغرايا نامند اگرچه فاضل الاطبا جالينوس هر دو را مرادف يكدگر دانسته ليكن معنى لغوى وى على ما لا يخفى على المتفطنى مساعدة جمهور مىكند و پوشيده نماند كه ورم مذكور گاهى در دماغ نيز ظاهر شود و مادهء آن على ما مر اليه الاشاره فى السرسام خون غليظ باشد و بر طبق قول شيخ محل آفت نفس دماغ بود و على ما ذهب اليه السمرقندى شرائين آن و بالجملهء وى از صعبترين اقسام سرسامست و در سه روز كار باتمام رساند زيرا كه بنا بر ماؤفيت مبداء حركت تنفس كه دماغست بدين آفت عظيمه حلل در دمزدن و تضرر قلب از لوازم اين مرضست و ظاهرست كه طبيعة شخص متضرر النفس و القلب متحمل مدة اقصر البحارين كه روز سومست نخواهد شد و اگر بقدرت قدير از سوم تجاوز كند اميدوارى نجات غالب بود زيرا كه صبر طبيعت بر مدت مسطوره بىوجود قوت شديده در ان و عدم شدت ردات مادهء متصور نيست
سقم
بضم اول و جاء بالفتح ايضا و سكون ثانى و ميم و كذلك
سقام
بفتح اول و ثانى و الف و ميم مرادف مرضست و مر فى المقدمة
سقوط الشهوت
ظاهرست و مراد از وى در اين مقام آنست كه انسان آرزوى طعام و شراب نكند و علت عدم اشتهاى شراب برودت فم معده و قلبست و سقوط شهوت طعام از سوء مزاج حار ساذج فم معده و سوء مزاج مفرط البرودت جميع اجزاء وى و حصول خلط مرارى يا مالح يا خلط لزج كثير المقدار يا خلط عفن در معده و امتلاء بدن از اخلاط خام و درشتى جلد و ضعف جگر و انسداد آن مجرى كه فيما بين سپرز و فم معده است و بطلان حس فم معده و قلت خون تن و ترك شراب معتاد و عروض غم مفرط و هم بسيار عارض گردد و آروغ دردناك و ضعف هضم و لذع معده و رغبت اشياء حاره بالفعل و غثيان و تقدم تدابير امتلاافزا و صلابت پوست و لاغرى بدن پديد آمدن اشتها از تناول اشياء حامضهء و سلامتى افعال معده بتمامه و ضعف قوى بدنيه و تقدم سبب من جملهء امارات