و شدت درد آن و حمرت چشم و درد و هذيان مع الضحك و خشونت زبان و عظم نبض و رعاف و تنفر ؟ ؟ ؟ ارضو و بودن دليل رقيق صاف دليل دمويت ماده است و شدت حرارت تب و سبكى سر و بيدارى مفرط و يبوست منخرين بيشتر و سرعت نبض و كثرت هذيان و خشكى چشم صفرت در زبان و فساد عقل و اضطراب و غضب و بدخلقى على الحساب نشان صفراويت ويست و بر بلغميت مادهء لزوم حمى لينه و ثقل حواس و بياض زبان و كثرت تثاءب و اختلاط عقل و عسر حركت خاصهء حركت لسان و اجفان و كسلمند شدن بسخن گفتن بر تكلف جواب دادن و بسبات ارقى مبتلا بودن دلالت كند و بر سوداويت آن هذيان و فزع و خوف و گريستن و بيدار بودن و دماغ و زبان و لهات خشك شدن و زوال عقل و كثرت تنفس به نهجى كه گويا گلوى او خفه مىكند و چشمها كشاده ماندن و اجفان برهم زدن و بر سر هر ؟ ؟ ؟ رابوع تغير شديد پديد آمدن و صداع خفيف و تب نرم لازم بودن و نبض صغير و صلب و مختلف گشتن فائده سيلان اشك در سرسام و موى خاصه اگر از يك چشم باشد بسيار بدست هذا اكنون بايد دانست كه آنچه از بودن سرسام عبارت از ورم مطلق حار باشد يا بارد ذكر يافت مذهب جمهور اطباست و بعضى ويرا بورم گرم مخصوص داشتهاند و كذلك بورم نفس دماغ شيخ الرئيس و ابو سهيل مسيحى و صاحب كامل و اكثرى از متاخرين قائل شدهاند و فاضل الاطبا جالينوس نقلا عن بعض الاقدمين بر سبيل زعم و گمان نه بر طريق جزم و ايقان گفته كه عروض ورم در ما دون اعضاء متوسط اللين و الصلابة صورت نه بندد چه نفوذ ماده در لينه صرف بنا بر لين و استمساك وى در صلبهء محض بنا بر صلابت متصور نيست و يوحنا بن سرافيون نظر بر آنكه تورم عضو را از استعداد تمدد لا بدست و در اعضاء موصوفه بحسب ظاهر قابليت تمدد نيست حربا به لا حدوث ورم در انها قائل گشته و صاحب تلخيص و محمد بن زكريا در كناش فاخر و بعضى متاخرين در اين ماده متابعه وى نمودهاند و شيخ الرئيس بوجوه چند بر بطلان دليل ابن سرافيون استدلال نموده و علامه شيرازى وجوه مسطوره را به امام نسبت فرموده بجواب هريكى از انها پرداخته و مولانا نفيس در شرح اسباب و علامات على رغم انف علامه بتعديل آنها كوشيده و محمد عابد سرهندى در شرح اسباب و علامات خود بر مولاناى نفيس عليه الرحمه جرح نموده و شريف المحققين رئيس المتطببين سرامد اطباء جهان حكيم محمد شريف خان ادام اللّه ظلالهم در فوائد شريف تحقيق حق فرموده و اين عاصى بانواع المعاصى خوفا عن الاطناب بنقل اقوال اين اطباء حداقت تمثال نپرداخته من اراد الاطلاع فعليه بمطالعة بمصنفاتهم شكر اللّه تعالى سعيهم
سرطان
بفتح اول و سكون ثانى و فتح طاء مهمله و الف و نون ورمىست سوداوى كه بيشتر مولم بود و از انصباب صفراء محترقه يا بلغم سوخته كه با وى اندك صفرا