يابد قبل ازينكه همكى بدن از وى بهره بردارد و متصلا از اسفل فقط برايد و كثير الرطوبة باشد و بعضى ويرا مرادف خلفه دانستهاند و بالجمله قسمىست از اسهال معدى كه مزمن و بطى البرء باشد لهذا هنگام بودن وى مقارن باقى نيز يا بيضه مشتبه نشود و فرق در ذرب و خلفه در اثناء ذكر خلفه مذكور شد فتذكر پوشيده نماند كه ذرب در لغت بسه معنى آمده يكى فساد معده يقال ذربت المعده اذا فسدت دوم حدت يقال لسان ذرب اى سيف حاد سوم عدم البرء يقال ذرب الجرح اذا لا يقبل العلاج و مناسبة در معانى لغوية و معنى اصطلاحى از خرابى معده و اطلاق بطن متصلا و بحدت و بطوء انقضاء علت هويداست
فصل چهارم در ذال معجمه با واو
مشتمل بر سه مرض
ذوبان
بضم اول و سكون ثانى و فتح موحده و الف و نون در لغت بمعنى گداختن و بالاصطلاح ذبول است
ذولابيّه
بضم اول و سكون ثانى و فتح لام و الف و كسر موحده و شد تحتانى مفتوحه و هاء موقوفه لغتىست در دولابيه كه بدال مهمله است و مر فى بايه و سيجئ ايضا فى ذيابيطس
ذوسنطاريا
بضم اول و سكون ثانى و فتح سين مهمله و سكون نون و فتح طاء مهمله و الف و كسر راء مهمله و فتح تحتانى و الف ثانى لفظ يونانيست آيلاقى گفته اسهالى را كه سبب وى قروح امعا باشد بدين نام نامند و مولانا نفيس مىنويسد كه معنى ذوسنطاريا در لغت يونان قروح امعاءست و اكثرى از علماء اطباء اطلاق لفظ مذكور را فقط بر معنى مزبور مخصوص داشتهاند و بعضى بر لازم اين معنى اعنى اطلاق الدم على الاطلاق اطلاق مىكنند مگر اسهال خونى را كه از زحير دست دهد بدين نام نهنامند و ذوسنطارياى كبدى اسهالىست خونى كه از ضعف جگر حادث شود و ذوسنطارياى معوى عبارت از ان اسهال دمويست كه از انفتاح عروق داخله امعا بهم رسد و صاحب اقسراى گفته كه لفظ ذوسنطارياى معوى بر اسهال معائى كه با سحج يار باشد برابرست كه در ان خون برآيد يا مده يا خراط واقع مىشود و انتهى و اسباب و علامات هريكى از قسمين مسطورين ذوسنطاريا معه تفصيل و فرقى كه فيما بينهما است ان شاء اللّه تعالى در اثناء ذكر قيام كبدى مذكور خواهد شد فانتظر
فصل پنجم در ذال معجمه با هاء هوز
مشتمل بر دو مرض
ذهاب البصر
روشن باد كه ذهاب بكسر ذال معجمه و فتح هاء هوز و الف و موحده بمعنى رفتن و بصر موحده و صاد مهمله مفتوحتين و راء مهمله بمعنى بينائىست پس ذهاب البصر على ما هو الظاهر عبارت از بطلان بصارت و فقدان بينائى باشد و حدوث اين علت گاهى از فساد طبقات و رطوبات چشم بمنصهء ظهور رسد و تفصيل فساد مذكور در كتب معالجه مسطورست خوفا عن الاطناب از ان اعراض نموده شد فائده گاهى چنان اتفاق افتد كه مردم زمانى طويل در مظلمه سكونة ورزد