سامعه از جهت خلو دماغ و صفاء حواس احساس حركات مزبوره نمايد و كيفيت حدوث اين علت بانحاء باقيه وضوح واضح دارد
دور البطن
و حلية لا يخفى على صاحب الفطن پوشيده نماند كه چون اسهال بحفظ ادوار دست دهد بدين اسم موسوم گردد و اختلاف و خلفه دوريه و اسهال دورى على ما ذكرنا نيز از اسامى ويست و حدوث اين نوع از اسهال در حميات دائره روز نوبت بنا بر دفع طبيعت باشد اما سبب تعين ادوار آن در غير آنها آنست كه بدستور حميات دوريهء فضله از فضول اربعه در عضو واحد چون اعور و بطون دماغ و قعر معده و كبد و طحال يا در اعضاء كثيره مانند عروق دقاق مثلا شيئا « 1 » جمع آيد و هنگام امتلاء آن عضو بامعا مندفع گرديده باستفراغ گرايد و لون اسهال و خصوصا تعين ادوار بر نوعيت ماده دلالت كند و دور قيام را حدى معلوم نبودن و دردى در عضو لازم بودن و هنگام احتباس طبيعت شدت در وجع رو نمودن دليل دمويت ماده است و ظهور درد در عضوى از اعضا قبل از مجيئت طبيعت و سكون وى بعد آن دال بر موضع آفت هذا اكنون بايد دانست كه حدوث اين علت را علتىست ديگر كه در اثناء ذكر خلفه بدان ايماى رفته فتذكر و نيز بايد دانست كه محفوظ الادوار بودن آن مشروط بعدم اختلاف كميت غذا و وقت تناول وىست چه درصورتىكه در مقدار غذا كمى بيشى راه يابد يا در اوقات معينهء آن تقديم و تاخير رود مجيئت طبيعت بر دور معين نمايد فافهم و استفهم
دولابى
پوشيده نماند كه دولاب بضم اول و سكون ثانى و فتح لام و موحده بتازى چرخ آبكشست و از آنكه در اين علت به مجرد نوشيدن آب عليل مضطر بدفع آن از ممر دليل مىشود به دولابى و هم به دولابيه موسوم گشته و بيونانى ذيابيطس گويند و يجيئ فى باب الذال المعجمة ان شاء اللّه تعالى
دوّاريه
بفتح اول و ثانى مشدد و الف و كسر راء مهمله و شد تحتانى مفتوحه و هاء موقوفه دولابيه است و وجه التسمية لا يخفى على من يفطن بمعناه اللغوى فتفطن
فصل دوازدهم در دال مهمله با تحتانى
و فيه مرض واحد
ديدان
بكسر اول و سكون ثانى و فتح دال مهمله ثانى و الف جمع دوده بر وزن بوده است كه در لغت بمعنى كرم مطلق آمده و دود بر وزن دهقان ؟ ؟ ؟
بىهاء وحدت اسم جنس ويست و بالجمله ديدان در اصطلاح اطبا عبارت از ان حيواناتست كه بنا بر تعفن رطوبات بلغميه در امعاء متولد گردند و بحسب محل تولد بسه قسم منقسم شوند اول آنكه در ان و در امعاء عليا باشند و طول اينان از جهت قلت و كثرت ماده و استعداد آن تا يك وجب بلكه يك ذراع باشد و باعتبار تشابهء اين قسم در طول و درازى بماربه حيات اشتهار دارد و از آنكه رطوبات منصبه بر امعاء دقاق كه علت مادى حياتست غذاء جيد كه تغذيهء اعضا را
هامش
( 1 ) فشيئا