و درين تپ از مرخيات معده احتراز كنند و ادويه مرطبه در آب بجوشانند و در ان بنشينند پس هرگاه بيرون شوند در روغن كدو تمام بدن غرق نمايند و روغن مذكور در گوش و بينى چكانند و شورباى گوشت بز و پاچه دهند و نمك در طعام ايشان كم اندازند و زردى بيضه نيمبرشت به حال ايشان مناسب بود و از اشياى يابسه و مالحه و حريفه و حاره و گرسنگى و تشنگى و غم احتراز كنند و در مساكن بارده و مهب شمال و كنار آبها مسكن سازند و تپ صفراوى لازمه و خصوصا محرقه محتاج تبريد زياده مىباشد بعد آن تپ دموى بعد آن تپ بلغمى بعد آن تپ سوداوى و هرگاه تپ عارض شود بايد كه اول از علامت مادهء آن دريافت كند و بعد آن بحسب احتياج تبريد و تسكين كند اگر تپ صفراوى محرقه باشد علاج آن شيرهء تخم كاهو مقشر شيرهء مغز تخم كدوئ شيرين در عرقيات برآورده شربت نيلوفر خاكسى داخل كرده بخورند و اگر قوت ضعيف باشد و يا با تپ خفقان بود عرق كيوره و عرق بيدمشك و گلاب و عرق گاو زبان به قدر سه سه توله نيز اضافه كنند و صندل سفيد را در گلاب سائيده پارچه را بان تر نموده بر جگر و دل نهند از براى قلق و اضطراب و خفقان بسيار مفيد بود و اگر صداع و سهر بسبب تصاعد ابخره باشد تدبير صداع و سهر نمايند و اگر سعال باشد لعاب بهدانه را اضافه كنند و اگر درد گلو باشد شيرهء عناب را داخل كرده غرغره نمايند و روز پنجم شيره تخم خيارين را اضافه سازد مگر آنكه روز پنجم نوبت افتد كه درين روز به هيچ وجه تحريك خوب نيست و اگر حاجت تبريد زيادت باشد شيره خرفه نيز داخل نمايند و روز هفتم شيره تخم خيارين دور كنند و دادن شيره تخم كاسنى بعد هفتم مناسب بود اگر حاجت باشد بوقت شام تبريد از لعاب بهدانه كه در عرقيات برآورده باشند شربت نيلوفر يا شربت انار و خاكسى داخل كرده بايد كرد و قرشى بوقت شام تخم خيارين را نيز حكم نموده و استاد مرحوم در كمال شدت تپ استعمال مىفرمودند و از براى خشكى زبان مضمضه از لعاب بزرقطونا مفيد بود و نيز اسپغول را در پارچه بسته در آب اندازند و بر هر دو لب بمالند براى خشكى آنها مفيد است
مخازن التعليم ( فارسى ) — صفحة 233
مساهمون: محمد صادق على خان
ص٢٣٣