قشر آن و حلواى زرده آن و رشته و شش رنجه كه به فارسى شش رنگه و نسخ عجّه به اقسام و كوكو و نيمرو و نيم بست در قرابادين ذكر يافت .
بيل
به كسر با و سكون ياى مثناة تحتانيه و لام لغت هندى است .
ماهيت آن : ثمر درختى است هندى به قدر انار بزرگى و بهى متوسط و پوست آن در خامى سبز و نرم و بعد از آن بسيار صلب و بعد از رسيدن مايل به زردى و بعضى زرد كم رنگ و پوست آن اندك نازك كه زود شكسته مىگردد به رسيدن ضربه و صدمه و مغز آن اندك شيرين خوش طعم طيبالرايحه مايل به زردى و نرم و تخم او در غلافهاى طولانى و در هر غلافى پنج و شش و يا زياده به حسب خوبى و بدى نوع ثمر آن بالاى آن تخمها يعنى در جوف غلاف آن رطوبتى لزج اندك تلخ با حدت و عفوصت و بالاى آن غلافها و در بين آنها و زير پوست صلب مغز آن و ريشههاى باريك نيز دارد كه از پوست روييده در جوف مغز آن نفوذ كرده و بهترين آن آنست كه بزرگ و رسيده و پوست آن نازك و بسيار خوشبو و مغز آن بسيار شيرين و خوش طعم و رايحه و بىعفوصت و تخمهاى آن كم باشد يعنى آن غلافهاى مذكوره كوچك و از هم دور و به سهولت و بدون آنكه شكافته گردد و رطوبت لزجه آن به مغز آن سرايت نمايد و بد طعم گرداند جدا گردد و ريشههاى آن نيز كم باشد كه به آسانى توان از آن جدا نمود و چون در آب حل نمايند و از صافى بگذرانند تمامى مغز آن از صافى بگذرد و ريشه كمى در آن بماند و شربت آن محتاج به شيرينى از خارج براى نيكويى طعم و شيرينى نباشد و اگر باشد به قدر قليلى شيرين گردد و آنچه به خلاف اوصاف مذكوره باشد زبون است و درخت آن بزرگ تا به قدر درخت گردكان و سيب و بزرگتر از آن نيز مىشود و برگ آن بزرگتر از برگ سيب مىشود و فى الجمله شبيه به آن و چوب آن صلب و سنگين و كم ريشه .
طبيعت : پخته رسيده شيرين آن گرم در اول و خشك در دويّم و نارس بسيار خام آن سرد در دويّم و نيمرس آن سرد در اول و خشك در دويّم و با قوّت قابضه حابسه .
افعال و خواص آن : مقوى دماغ و قلب و كبد و معده و قابض و حابس اسهال مزمن و قاطع لزوجات و حيض خواه مغز آن را بىشيرينى و يا با شيرينى بخورند و يا شربت نموده يعنى در آب حل كرده با شيرينى و يا بىشيرينى بىگلاب و يا با گلاب بنوشند .
المضار : اكثار تناول آن مولد بواسير و سدد خصوصاً نيمرس آن و مصلح آن شكر نيم وزن آن تا به وزن آن و نيم رس آن را چون به گل بگيرند و در زير آتش طبخ دهند و از مغز پخته آن مقدار سه چهار مثقال تا هشت مثقال و زياده هم به حسب حاجت با هم وزن آن شكر و يا نبات و يا نيم وزن آن نيز به حسب حاجت ناشتا بخورند جهت حبس اسهال مزمن نافع و مجرب و روغن تخم آن صاحب دستور الاطبا گفته كه در كتب فارسى كه در هندوستان تاليف شده خواص بسيار براى آن نوشتهاند اگر به تجربه مقرون آيد از عجايب و نوادر خواهد بود . طريق اخذ آن آنست كه بگيرند تخم آن را و به طريق پتال جنتر روغن آن را بگيرند و مدت نه ماه بخورند هر روز مقدار يك درم آن را با آب مطبوخ هليله و بليله و آمله منقى از هر يك سه عدد كه در سه پياله آب جوش دهند تا يك پياله بماند و بنوشند عجايب و منافع بىشمار مشاهده نمايند و نيز نوشته كه بگيرند از هليله و بليله و آمله هر يك يك توله و در آب بجوشانند و صاف نمايند و يك تانك از اين روغن را با آن ممزوج نمايند و تا چهل روز بياشامند .