كوچكى از كنار او جارى شده به درياچهء گنجه مىريزد . خود آبادى در مصبّ رود در كنار درياچهء گنجه واقع است . و اين درياچه نسبت به بحيرهء اروميه كوچكتر و طولش نسبت به عرض بيشتر است . اين درياچه از جانب شرق محدود است به كوههاى منيع و رفيع كه در بعض جاها اين رشته جبال حدّ ما بين ولايت قرهباغ شمالى و ايروان است و از ساير جوانب وسيع و بلوكات است و رودخانههاى متعدد از اين كوهها جارى شده داخل درياچه مىشود . در وسط اين مرداب تقريبا بهقدر هزار متر از ساحل دور تر ، جزيرهء كوچكى است كه چند خانوار ارامنه در آنجا ساكن و كليساى كوچكى درست كردهاند . مذكور شد كه جمعى از دختران باكره ارامنه تارك دنيا شده در آن جزيره گوشهنشينى را اختيار كردهاند . آب اين بحيره شيرين و خوشمزه است و از اين جهت خيلى ماهىهاى لطيف مأكول يافت مىشود كه اهل قريه به قايقها نشسته به شكار مىروند .
اطراف درياچه جنگل است . عجب جاى ييلاق است كه در اين وقت تابستان هوا چنان سرد بود كه بىبالاپوش زيستن ممكن نبود . باد خنكى گاهى مىوزيد كه در گارت باوجود بالاپوش مزاحمت داشت . نقل كردند كه در فصل زمستان به اين صفحات آنقدر برف مىبارد كه راه را مسدود كرده ، مانع از عبورومرور مىشود . مستحفظين طرق بايد هر ساعت برف را پاك و راه را باز نمايند .
از اين منزل تا سه منزل ديگر ستونهاى تلگرافى انگليسى از چوب است كه از شدّت سرما مصون و محفوظ باشند . خط تلگراف خود دولت به هيئت روس ، از داخله خاك در همهجا از اين رشته مجزا و با ستونهاى چوبى است .
روز پنجشنبه نهم شهر رمضان 1296
امروز در بين الطلوعين حركت كرده روبهراه نهاديم . همهجا از خط راه شوسه از كمره كوه دليجان متصل به درياچه عبور كرده ، بعض جاهاى اين مسافت راه تا انحراف خط شوسه از ساحل درياچه خيلى خطرناك است . در اين مواضع در كنار راه ، ستونهاى متعدد نصب كردهاند . بعد از طىّ مسافتى راه كج شده ، به طرف يسار منحرف مىشود . از قضاى الهى يمشك يعنى راننده گارت از