الاسلام فرستاده بودند . « 1 » همه اهل قلعه قدوم شريفشان را در اين موقع غنيمت شمرده ، در استفاضه به همديگر تقدّم مىجستند . به همين ازدحام عام داخل قلعه شده در خانهء مهدى قلى خان منزل فرمودند .
[ قلعه قراباغ و ديدار با بهمن ميرزا و كشيش ارامنه ] از بيست و هشتم ربيع الثانى الى هجده روز در قلعهء قراباغ توقّف شد .
از يوم ورود الى سه روز چنان كه رسم است ، اهالى شهر از هر طبقه ، دسته دسته به حضور فيض ظهور جناب معزّى اليه مشرّف شده ، از زيارت جناب ايشان استفاضه حاصل مىنمودند . روز دوم ورود ، نواب مستطاب و الا شاهزاده بهمن ميرزا نيز طرف عصر تشريف آوردند . صحبت از وضع عربستان و مكهء معظمه و چگونگى از حالات حجّاج در موسم حج به ميان آمد . بعد مىفرمودند كه مدّت 33 سال است از وطن مألوف مهاجرت كرده ، اينجا را وطن اختيار كردهام و در اين تاريخ كه سن شريفشان تقريبا 73 مىبود ، به هيچوجه آثار ضعف و بىقوتى ديده نمىشد مگر كه از درد پا شكايت داشتند . حوالى غروب فرزند ارشدشان نوّاب رضاقلى ميرزا كه آجودان مخصوص حضور اعلى حضرت امپراطور دولت بهيهء روسيه و سرتيپ اوّل هستند ، ديدنى نمودند . شاهزاده خوشاخلاق و دل آگاه مهربانى هستند . زبان فرانسه و روس را خوب تحصيل فرمودهاند . تأليفاتى زياد در زبان روس و فرانسه دارد . از جمله گزارشات سفر مأموريت نظامى خودش است به صفحات تركمان اتك و تكه كه به زبان فرانسه تأليف كرده به چاپ رسانيده است . در چهل و يك سالگى سه پسر بزرگ داشتند كه هريك مشغول خدمات دولتى هستند . رسوم و مقرّرى خود نواب مستطاب شاهزاده غير از مواجب اولادشان از دولت روسيه ، در سالى 32 هزار منات روسى است . ساير اولادش نيز به فراخور منصب و درجه رسوم على حده دارند .
هامش
( 1 ) بهمن ميرزا پسر عباس ميرزاى نايب السلطنه و حاكم آذربايجان بود كه در سال 1264 ق به دنبال اختلاف با محمد شاه قاجارى در تهران به سفارت روسيه پناهنده شد و با حمايت آشكار سفير كبير روسيه در ايران در سال 1264 ايران را به قصد تفليس از طريق رشت - انزلى ترك كرد و براى هميشه در روسيه ماند . نويسنده در چند جاى كتاب از او و فرزندانش ياد كرده و به خصوص در ادامه از ديدار وى با ثقه الاسلام در سن 73 سالگى ياد و خاطراتى هرچند كوتاه از وى آورده است . درباره بهمن ميرزا بنگريد به مقدمه آقاى حسين احمدى بر كتاب :
شكرنامه شاهنشاهى تاريخ ششصد ساله قفقاز ، تهران ، وزارت خارجه ، 1384