مىشود . در منبع اين چشمه ، شاه عباس مرحوم مسجد كوچكى با اتاقهاى هلالى بنا نموده و بعد ابراهيم خان حصارى بر آن افزوده ، در سمت غربى چشمه در قلّه تپه سنگ يكپارچه به هيئت انسانى به نظر مىآيد . كسانى كه از نزديك خوب اين سنگ را به دقّت ديده بودند مىگفتند زنى است كه بچه خود را توى گهواره خوابانيده ، و بدين مناسبت همين كوه به كوه مهد مشهور است . بسيار از اهالى قلعه تا اين موضع به استقبال آمده ، قبل از ورود انتظار مىكشيدند . از اين منزل تا قلعهء شوشى چهل ورس راه است . جاده در همهجا متدرجا سر بالا طىّ مىشود . كوهها از اطراف راه را فرامىگيرد و به فاصلهء پنج ورس از شاه بلاغى آبادى بسيار بزرگى است موسوم به آغدام كه در سمت چپ راه به اندك فاصله در كنار رودخانهء غرغر واقع شده ، ملك مهديقلىخان مرحوم بود . مزارع و مراتع و باغات پر حاصلى در مجراى اين رود واقع است . از اينجا جاده به مسافت چهارده ورس كه تقريبا دو فرسخ مىشود و در همهجا به كنار رودخانه كه از وسط درّه جارى مىشود ، طى مىگردد .
در اين مسافت ، چند قريه واقع است كه معتبرترين همه خدرلو است .
كاروانسراى معتبرى و استانسياى خوبى دارد . در اين موضع ، قبرستان بزرگ قديمى است مسمّى به قبرستان قرهحاجى بابا كه راه از وسط آن اتفاق افتاده ، در سمت چپ در اثناى مقابر گنبدى است ، مشهور به قبر اوغور لوبك كه از جانب دولت روس سالى بيست و پنج منات به اولاد صاحب قبر اعطا مىشود و جهت اين را ذكر كردند كه چند سال قبل چاپار دولتى كه حامل خزينه بود ، در حين عبور از اين مكان چند نفر از دزدان هجوم آورده خواسته بودند خزينهء دولتى را به يغما ببرند ، چاپار پناه بر اين گنبد برده از شرّ دزدان ايمن مانده بود .
به همين ملاحظه كه گنبد اين قبر در آن موضع مأمن واقع شده بود ، از آن تاريخ به بعد همه ساله مبلغ مزبور به اولاد اوغورلوبك اعطا مىشود .
به فاصلهء دو ورس از قبرستان مزبور در توى تنگه در موضعى كه عبور و مرور از هر طرف منحصر به همين تنگه است ، قلعهء عسكران واقع است . اين قلعه عبارت از امتداد يك ديوار عريضى است به عرض رودخانه در موضعى مسمّى به خواجهلو كه از دو طرف از قلّه كوهها بهطور مارپيچ با آجر و سنگ كشيده شده ، به لب رود وصل مىشود . برجهاى محكم بدين اساس مستحكم
هداية الحجاج ( سفرنامه مكه ) ( فارسى ) — صفحة 253
مساهمون: محمد رضا طباطبايى تبريزى
ص٢٥٣