كنار گذاشته موافق طبع خودشان حركت مىكنند و اوراقنامه را پريشان كرده ، به آب دريا مىشورند و به قيمتهاى مختلف تا هر درجه كه بتوانند از نفرات حجّاج مىگيرند . و به ملاحظهء وقت رفتار مىنمايند . اگر كسى كه آگاه و با اطلاع باشد اجنتاها [ آژانسها ] يعنى وكلاى كشتى به آنها نمىتوانند تعدّى نمايند . در ميان واپورها ، واپورهاى تجارتى دولت نمسه از همه بهتر و از هر جهت مزيت بر ساير واپورها دارد . سلوك گاپتين و ساير عمله با حجاج خصوصا به ايرانى هيچجاى انكار نيست ؛ و معتبرتر از واپورهاى مزبور واپور كونپانيه لوئيد است كه مدّتهاى مديد با 120 واپور در بندرات درياى سياه و بحر سفيد و مديترانه و اوسانى هند ، از بنادر اروپا تا محاذى كلكته به عمل تجارت مشغول است . اين واپور نمسه از همه معتبر و در سرعت رفتار و عدم خوف غرق به همه سبقت دارد . يكى از اين 120 واپور كمپانيهء مزبور كه موسوم به وستا بود بهقدر 150 قدم طول داشت . عرشهها و قمرهها مثل حجلهء عروس مزين ، نيمكتها و امينههاى بزرگ و فروش [ فرشهاى ] گرانبها مرتب داشت . از اسكلهء باطوم سوار او شده بوديم . براى حمل در اين واپور نفرى از باطوم الى اسلامبول در عرشه كه كويرتى مىنامند پنج منات و پانزده قپك و قمرهء اوّلى سه ليراى عثمانى مىگرفتند ؛ ولى معمولى دولتى 150 قروش صاغ است . بعضى از واپورها از باطوم تا جده به مسافرين بليط داده يكسره مىبرند و قيمت اينجور بليط 44 منات است ؛ لكن اين قسم رفتار صدمهء كلى بر وجود شخص مىرساند . بهتر آن است كه در هر اسكله معظمى ، تجديد واپور نمايد كه چند روزى از رنج دريا و زحمت حركت آرامى يابد .
روز چهارشنبه بيست و دوم رمضان 1296 « 1 »
امروز كه روز حركت واپور وستا بود ، بعد از ظهر به واپور حملونقل كرده بعد از غروب آفتاب به راه افتاديم . كشتى در همهجا رو به مغرب نزديك به ساحل سير مىكرد . در اين كشتى غير از حجّاج تبريز و جمعى قليل از عثمانى
هامش
( 1 ) در اصل در اين مورد و برخى از موارد آينده به اشتباه 1299 آمده كه صحيح آن 1296 است و ما متن را در اين مورد اصلاح كردهايم .