در اسلامبول توطّن كردهام . از كثرت درايت و جربزه بين الناس به فرلداق [ حقه باز ] اشتهار داشت . جميع مخارج عرض راه از ورود باطوم تا حركت از اسلامبول به ذمّهء همّت گماشتگان جناب سفير بود . امشب چون ليل عزا و شب قتل مولاى روز جزا بود ، عالىجناب ميرزا حسين روضهخوان كه فرزند جناب فضايل نصاب ميرزا محمد جعفر نايب الصّدر قراجهء داغى [ است ] كه از اوّل عمر در خدمت جناب مستطاب آقاى ثقة الاسلام ذاكر مصايب است و در اين سفر تا اسلامبول ملازم ركاب بود ، حاضرين را به ذكر مصيبت مستفيض ساخت .
عرض باطوم 41 درجه و 40 دقيقه ، طولش از گرىينج 41 درجه و 27 دقيقه است . يك روز بعد از ورود باطوم واپور تجارتى متعلق به دولت روس به صوب اسلامبول حركت مىكرد . آقا ميرزا على از حركت مانع شد كه بايد چندى صبر كرد تا كشتى تجارتى نمسه برسد ، به اتفاق آن عزيمت شود . چهار روز ناچار با هواى مختلف درياكنار سازش نموده بسر برديم . آب و هواى پوطى با مزاج واردين سازگار نيست . شبها رطوبت بىحد فرامىگيرد و روز هوا گاهى سرد و گاهى گرم است .
مختصرى از وضع شهر باطوم
شهر باطوم يكى از اسكلههاى معتبر تا چندى قبل در تصرّف دولت عثمانى بود و بعد از محاربهاى ، در جزو مصالحه به تصرّف دولت روس درآمده اكنون از متملّكات روسيه است . سنگرها و باستيانهايى كه در اين جنگ ساختهشده بود در همان استحكام باقى است . آبادى شهر بعد از تصرّف روسيه كمال تفوّق برآبادى سابق دارد . از سمت غربى شهردولت روس بناى عمارات تازه گذاشته و كوچههاى جديد طرحاندازى كرده ، خانههاى رفيع و باغهاى وسيع با كمال سليقه بنا كرده است كه اگر مدتى برآيد شهرى نيك زيبا و بندرى فرحافزا خواهد شد .
در سمت شرقى شهر ، عمارات اهالى عثمانيّه و ترك واقع است ، ولى از اين